Vijfentwintig jaar geleden sloeg An die Musik in als een bom. De muziektheatervoorstelling van Pip Simmons werd beschreven als een gruwelijke en schokkende ervaring, waar geen toeschouwer omheen kon.

Naar een idee van Ruud Engelander is nu een reconstructie van die roemruchte voorstelling te zien. Pip Simmons, destijds een van de belangrijkste toneelvernieuwers, maar de laatste jaren wat uit het zicht verdwenen, werd gevraagd om met een nieuwe cast zijn stuk weer leven in te blazen. Het afgelopen voorjaar begon Pip Simmons met The Jewish State Theatre of Bucharest aan een Europese tournee, waarbij ook in Nederland een aantal grote steden wordt aangedaan.

De voorstelling bestaat uit twee delen. In het eerste deel, De droom van Anne Frank, zien we een onderduikersfamilie aan een lage tafel zitten. Een SS-er stampvoet om het gezin heen en dient schalen op met beenderen, mensenhaar, een wild fladderende witte duif. Het spel is karikaturaal, de gezinsleden heffen pathetisch de armen omhoog of blikken met holle ogen en openhangende mond de toeschouwers aan. Het meeste indruk maakt het fragment uit Anne Frank's dagboek: "I still believe people are good at heart."

Het tweede deel speelt zich af in een concentratiekamp. In hun grijs gestreepte gevangenispakken worden de acteurs en muzikanten gedrild door de SS-er. Tussen het opdrukken en de vernederingen door maken ze muziek: Schubert's An die Musik en natuurlijk het Alle Menschen werden Brüder van Beethoven.

Het slotbeeld is aangrijpend. Een voor een ontdoen de spelers zich van hun kleding. Op de voorgrond ligt een stapel keurig gevouwen ondergoed, ernaast staat een hele rij schoenen. De naakte acteurs gaan door met spelen met behulp van eenvoudige instrumenten: een blokfluit, een triangel. Dan komt de SS-officier, voorzien van een gasmasker en draait de kraan open. Langzaam verdwijnen de spelers in een wolk van gas. De muziek klinkt nog lang door.

Hoe gruwelijk ook, toch is het vooral het expliciete waardoor de voorstelling voor mij haar doel voorbijschiet. Dat beeld van die schoenen op een rij met dat stapeltje ondergoed ernaast, is sterkk genoeg en spreekt veel meer tot de verbeelding. Die wolk gas erna is te veel, te realistisch. Sporadisch zijn er even van die momenten waarin het realisme wordt doorbroken, maar de voorstelling heeft, althans op mij, geenszins de verpletterende werking die hij in 1975 schijnt te hebben gehad.

Vermoedelijk heeft dat te maken met de veranderde theaterconventies. De radicale manier van theatermaken van Pip Simmons, waarbij hij het publiek van nabij confronteert met de spelers, was destijds schokkend en spraakmakend. Inmiddels is er veel veranderd en geëxperimenteerd in het theater en is het opheffen van de zogenaamde vierde wand niet meer nieuw of bijzonder. Bovendien zijn er inmiddels veel meer beelden (de documentaire Shoah van Lanzman, maar ook speelfilms zoals La vita e bella en Schindler's List) bekend van en over de Holocaust. An die Musik is een voorstelling die nog steeds respect verdient maar de dramatische impact van weleer mist.