Onophoudelijk gaat de mobiele telefoon van Ben over, maar hij neemt niet op. Het is 12 september 2001, een dag na de ramp op 911. Door een toeval heeft hij de catastrofe overleefd: in plaats van meteen naar kantoor ging hij even langs bij het appartement van zijn minnares Abby. Nu is alles anders. New York verkeert in een staat van totale ontreddering en niemand weet of Ben nog leeft of, zoals bijna al zijn collega's, is omgekomen bij de ramp. Het stuk Door 't stof van de Amerikaanse schrijver Neil LaBute speelt met de gedachte: wat als....? Stel dat hij als dood gewaande ervandoor zou gaan met zijn minnares? Een nieuw leven beginnen, ergens ver weg...

Het gegeven is intrigerend genoeg maar toch stelt het stuk van LaBute op meerdere vlakken teleur. In de eerste plaats door zijn schets van de verhouding tussen Ben en Abby die meer doet denken aan een vermoeid 30-jarig huwelijk, met alle cynisme, pijnplekken en frustraties, dan aan een fris verliefd stel. Ben is jong en schept behagen in zijn ongeletterdheid; Abby is veel ouder, vilein en scherp en bovendien zijn baas. Hun verhouding is zo weinig liefdevol of spannend dat je niet kunt geloven dat zij alles achter zich willen laten om samen door te gaan. Integendeel. Ook de entourage, het New York van net na de ramp, speelt nauwelijks een rol van betekenis. De toestand in de stad, de vraag wat er nu eigenlijk gebeurd is en het feit dat vrijwel al hun collega's hoogstwaarschijnlijk dood zijn, er wordt geen woord aan gespendeerd.

Dat het stuk niet echt wil overtuigen, ligt niet aan de regie of aan de acteurs. Hoewel vooral in het begin van de première zaterdagavond de dialogen nog wat stroef overkwamen, groeiden Ria Marks en Fabian Jansen in hun rol. Fabian Jansen, de initiatiefnemer en vertaler van het stuk, zet Ben wel als een hele erge sukkel neer, maar gaandeweg weet hij toch iets meer karakter te geven aan zijn personage en Ria Marks is mooi gecast als de nerveuze, intelligente, beweeglijke Abby.

De dreiging van het New York van 9/11, in de tekst nauwelijks aanwezig, wordt in de enscenering voelbaar gemaakt door beelden van puin en rookwolken te projecteren op een scherm. En als Abby thuiskomt, zit overal het stof: in haar laarzen, haar boodschappentas, tot in het papier om de kaas. Jammer is wel dat Abby uitgerekend het Requiem van Mozart opzet; groter cliché is nauwelijks denkbaar.

Door 't stof is het tweede stuk van LaBute, na Vet Varken dat pas geleden in Haarlem te zien was. Het is mij een raadsel waarom hij als toneelschrijver zo succesvol is.