Eensgezind zingen zij een lied: "Eens zal de wereld één zijn/ Niemand zal meer alleen zijn." In de eerste scène, die zich afspeelt in de jaren twintig van de vorige eeuw, heerst nog een hartverscheurend optimisme en geloof in de toekomst. Al gauw worden de eerste scheuren zichtbaar, om binnen de kortste keren uit te groeien tot enorme kloven met erupties vol haat en geweld.

In zijn roman Mephisto (1936) schetst Klaus Mann een grotendeels op ware gebeurtenissen gebaseerd verhaal over de toneelspeler Hendrik Höfgen. De Hongaarse regisseur István Szabó verfilmde de roman in 1981, met in de hoofdrol Klaus Maria Brandauer. Nu brengt Toneelgroep Maastricht een bewerking van het boek door Erik-Ward Geerlings, in een regie van Arie de Mol, die bekend staat als een betrokken en bevlogen theatermaker. Zijn voorstellingen gaan vaak over zwoegers, ploeteraars en antihelden, die ondanks alles blijven verlangen naar een beetje geluk.

In het toneelgezelschap waar Mephisto zich afspeelt, zie je alle rollen terug: de meeloper, de durfal, de angsthaas en de opportunist. Hendrik Höfgen is het prototype van de meeloper. Hij buigt mee naar alle kanten en verkoopt uiteindelijk zijn ziel aan de duivel.

De Mol heeft zijn enscenering nadrukkelijk in een historische context geplaatst: bruinhemden, legeruniformen, de Hitlergroet en aan het eind een decor dat alleen nog maar bestaat uit rode banieren met SS-tekens. Een huiveringwekkend beeld. Tegelijkertijd lijkt Mephisto actueler dan ooit. De acteurs zijn in die optimistische jaren twintig nog op zoek naar nieuwe vormen en een nieuw elan. Ze willen niet alleen het volk vermaken in 'onbenullige franse komedies'. Maar ja, er moet geld worden verdiend en onder het nieuwe bewind wordt kunst steeds minder noodzakelijk en al gauw minder gewenst. Alleen nationalistisch getinte heldenverhalen worden nog geduld en vooral geen vreemde fratsen en moeilijkdoenerij van kunstenaars..

Vooral in die beginscènes valt er veel te lachen. Voor op het toneel zien we wat er achter de schermen gebeurt: een actrice die zich aan het schminken is; een ander die ijdel zijn opkomsten oefent, schermutselingen over de rol van het theater. Het ensemblespel is sterk: het zijn duidelijk goed op elkaar ingespeelde acteurs die met hartstocht en passie hun vak uitoefenen. Soms misschien wat al te vet aangezet; het lijkt alsof de volumeknop continu op hard staat. Er wordt weinig aan de verbeelding overgelaten. Het zou harder aan komen als het net wat subtieler zou worden gespeeld. Dat neemt niet weg dat Mephisto een toegankelijke en aangrijpende voorstelling is geworden over de mens die verstrikt raakt tussen ambitie en geweten. Muzikaal, energiek en tot nadenken stemmend.