Indertijd was het een van de meest spraakmakende televisieseries van Nederlandse makelij. Wie herinnert zich niet Pleuni Touw, naakt in de badkamer, waar ze met siri werd bespuwd? Of de scenes waarin zij haar stiefzoon Addy verleidt? Het zou aardig zijn om de serie opnieuw te zien, om te kunnen bekijken of het acteergeweld van toen de tand des tijds enigzins heeft kunnen doorstaan.
De stille kracht is in elk geval op dit moment in de Nederlandse theaters te zien, in een nieuwe bewerking van Ton Vorstenbosch en in de solide regie van Mette Bouhuijs.
De oorspronkelijke roman van Louis Couperus is in deze bewerking noodgedwongen gecomprimeerd tot de highlights'. "De stille kracht geeft vooral weer de geheimzinnige vijandschap van Javaanschen grond en sfeer en ziel, tegen den Nederlandschen veroveraar", schreef Couperus zelf over zijn roman, maar de landerige loomheid van de inlanders en de broeierige spanning bij de Europeanen, bij Couperus in nagenoeg elke zinsnede voelbaar, ontbreekt hier grotendeels.
Een gedeelte van dat gemis wordt gecompenseerd door het imposante, metershoge, wuivend riet dat het toneel domineert en dat mede door de steeds wisselende belichting een betoverend landschap biedt. Met eenvoudige middelen- een paar stoelen, wat lampionnen- verandert de overigens lege ruimte in een handomdraai in een tuin, een salon of een fancy fair.
Het verhaal is bekend: een dreigend conflict tussen resident Van Oudijck (Peter Tuinman) en zijn inlandse bestuurder Regent Soenario wordt in de kiem gesmoord, althans zo lijkt het. Totdat de mooie vrouw van de resident, berucht om haar losbandige liefdesleven, in haar badkamer met siri wordt bespuwd. Het begin van een ware gesel van magische krachten en demonische taferelen: stenen vliegen door het raam, whisky verandert van kleur, op het dak klinkt geklop....De stille krachten' blijken tenslotte sterker dan de rationele, westerse waarden.
Van Eva (Linda van Dyck) wordt regelmatig gezegd dat zij de echte' residentsvrouw is. Zij is degene die de Europese geest bewaart op het geïsoleerde eiland; zij organiseert de soirees, de tentoonstellingen en de fancy fairs. De echtgenote van de resident (Margo Dames) is alleen geïnteresseerd in erotiek, het spel van verleiden en verleid worden. Margo Dames speelt haar rol gracieus, maar blijft als personage volstrekt oninteressant: een kirrende aanstelster.
Peter Tuinman zet de resident adequaat neer, maar slaagt er evenmin in zijn personage los te weken van het clichébeeld van de integere ambtenaar. De enige die van vlees en bloed wordt, is Eva. Zij spreekt ook de kritiek uit waarmee Couperus honderd jaar geleden al een verklaring gaf voor de overwinning van de stille krachten: "Als wij (Nederlanders) belachelijk zijn is het, omdat we hier nooit als heersers hadden moeten komen."