Stampend op hun soldatenlaarzen en dreigend komen ze naar voren. In het midden de koningszoon Richard, om hem heen muzikanten, net als hij uitgedost in schotse rok en miltaire jas. Misery is the river of the world, spelen ze. Het rauwe geluid van Tom Waits geeft de scène een ongekende dynamiek en urgentie. Richard III is de gewaagde maar zeer geslaagde poging van acteur Gijs Scholten van Aschat om een stuk van Shakespeare te mengen met popmuziek. Het mag overigens wel dé week van Gijs Scholten van Aschat heten, met hoofdrollen in Tirza, de openingsfilm van het festival in Utrecht, en in Richard III, de spectaculaire muziektheatervoorstelling zaterdagavond in de stampvolle Amsterdamse Stadsschouwburg.

Richard III is Shakespeare's meeslepende portret van een mismaakte, manipulerende en moordende machtswellusteling. Als jongste broer van een koning met gezonde zonen is het onwaarschijnlijk dat Richard ooit de troon zal bestijgen, maar systematisch werkt Richard zijn opponenten uit de weg tot hij zijn doel heeft bereikt. Een uitdaging voor elke acteur om deze gebochelde mankepoot en gewetenloze schurk tot leven te wekken en een glansrol voor Scholten van Aschat. Hij schakelt razendsnel van supercharmante versierder naar meedogenloze moordenaar en omdat het publiek steeds meer weet van zijn snode plannen dan zijn tegenstanders, wordt het als het ware medeplichtig gemaakt. Dat maakt de confrontaties, vooral die met de vrouwen, spannend om naar te kijken. Drie oudere actrices, Petra Laseur, Trudy de Jong en Nettie Blanken, vormen een tegenwicht tegen de jeugdige overmoed en energie van de soldaten en muzikanten.

De muziek vormt een essentieel bestanddeel : door de rauwe energie van de jonge muzikanten, een band onder leiding van Vincent van Warmerdam aangevuld door The Sadists, krijgt Richard III vleugels. God's Away On Business en Never trust the devil zijn een paar van de veelzeggende titels. Gijs Scholten van Aschat zingt zelf en dat doet hij prima, al heeft zijn stem niet dat schurende, grommende en lage dat zo kenmerkend is voor Tom Waits. Zijn songs zijn als het ware een vertaling van de destructieve kracht, maar ook van de charmante kant van Richard. Muziek heeft een enorme suggestieve werking en die wordt maximaal uitgebuit in deze muziektheatervoorstelling, in regie van Matthijs Rümke.

Op het moment dat Richard zijn eerste misdaad begaat, zakken twee grote ijzeren platen naar beneden, die haaks staan op het tot dan toe lege decor. Bij elke moord slingert een enorme zak vol met puin keihard tegen die platen waartussen af en toe ook een slachtoffer wordt vermorzeld. Aan het eind blijft er een berg lege flessen, kapot huisraad en ander puin over, waartussen de inmiddels tot koning gekroonde Richard III ronddoolt. Een hartverscheurende voorstelling, waarin alles klopt.