In Hen houdt de kip de mens een spiegel voor. Een lachspiegel welteverstaan, met even pijnlijke als geestige vervormingen van mensen- en dierengedrag. Het is een tragikomische meta-vertelling waarin de verhouding tussen mens en dier, grensoverschrijdend gedrag en, niet te vergeten, de gevoeligheden van de acteurs zelf aan de kaak worden gesteld. Een satire waarin totaal 'over de top' wordt gespeeld met geweldige acteurs.
De nieuwe lunchtheatervoorstelling is ontstaan uit een nieuwe open oproep voor theaterteksten van het Amsterdamse Bellevue en Het Nationale Theater in Den Haag, na het geslaagde Exit Poll van vorig jaar. De vraag was deze keer: 'Hoe leren we weer luisteren naar de verzwegen stemmen van de natuur? De jonge schrijver Roos Bottinga won de open call met haar idee om een kip een toneeltekst te laten schrijven. Een absurdistische ingang die hilarisch uitpakt.
Hen begint met twee acteurs op de eerste repetitiedag van een nieuw stuk, waarbij de schrijver – de kip dus – zelf aanwezig zal zijn, onder begeleiding van een tolk. Toneelspelers die toneelspelers spelen: alles ademt karikatuur en satire.
Schemer, de acteur (Hein van der Heijden), met een aanstellerig sjaaltje en een zonnebril, spat bijna uit elkaar van jaloezie als hij hoort dat de ander heeft meegespeeld in een populaire tv-serie, 'dat ding van de NPO'; de actrice (Denise Aznam) begint meteen haar looks te fatsoeneren. De opkomst even later van Esther Scheldwacht als de kippentolk, is even vervreemdend als hilarisch. Zij heeft zich een soort gedienstige onderdanigheid aangemeten naar de kip, die als een wereldwonder wordt aangekondigd.
De entree van de kip is dan ook die van een showbizz-queen: lichtelijk bombastische muziek zwelt aan, het licht gaat uit, de spot aan. Daar komt ze! En toegegeven, ze is ook beeldschoon, de zijdehoender met lange witte veren, roodbruine plukjes en een blauwe snavel (ontwerp: Tamar Stalenhoef).
De kip wordt voorgesteld als Bwah-ah-wah-phap, een naam die Schemer maar niet onder de knie krijgt; hij heeft het over 'hem, ik bedoel het, ik bedoel sorry'. Het bewustzijn van de 'woke' taalwetten is groot. Elke verspreking wordt onmiddellijk gecorrigeerd: 'Ok. Dames. Sorry, sorry, menselijke wezens', met daarna een verzoenend 'het is gehoord'.
Het ongemak is groot, in alle opzichten. De tekst van Bottinga is geestig en geeft alle ruimte aan de acteurs om flink uit te pakken over een actueel thema: dat van de mens die niet langer wordt gezien als heerser over het universum. Centraal staat het idee dat dieren ook bewustzijn hebben. Volgens wetenschappers kunnen bijvoorbeeld kippen redeneren, communiceren, hebben ze een geheugen en zelfs fantasie. En dan is de gedachte dat een kip ook een verhaal te vertellen heeft, niet zo gek.
Bottinga neemt hedendaagse onderwerpen als grensoverschrijdend gedag, de 'woke' society en de cancelcultuur mee in deze kolderieke parodie. Regisseur Ada Ozdogan voegt daar in het spel nog de nodige lagen vet aan toe: soms net iets over de top, maar vaak heel geestig. Als de acteur bijvoorbeeld taart gaat aansnijden, pakt hij een hakmes en beukt vervolgens drie keer keihard op de taartdoos in. Om er vervolgens drie elegante taartjes op een mooi schoteltje uit te pakken.
Vooral Scheldwacht weet ook te ontroeren in haar pogingen om een brug te slaan tussen kip en mens. Haar gesprek met de kip (de schrijver dus) over de acteur die klaagt dat zijn rol als boer te weinig gelaagdheid kent, is hilarisch. Maar zij blijkt ook een heel eigen agenda te hebben, waardoor haar ongemak opeens vanuit heel andere gronden (b)lijkt te zijn ontstaan.
Hen is een geslaagde poging om te laten zien hoe moeilijk het is om anders dan vanuit antropocentrisme naar de wereld te kijken, hoeveel valkuilen er op de loer liggen. Tegelijk laat de voorstelling zien hoe snel een omkering van het wereldbeeld totaal kan doordraaien waardoor op naïeve wijze andere culturen of dieren worden geïdealiseerd.
Aan de oppervlakte is Hen een parodie op de 'normale' machtsverhouding tussen mens en kip en op de egocentrische toneelspelerswereld. Maar onder de hilarische speelstijl worden de ideologieën en praktijken wel degelijk aan de kaak gesteld.