Internationaal Theater Amsterdam / De dokter/ Regie: Robert Icke /Spel: Janni Goslinga / Te zien: Internationaal Theater Amsterdam, september 2021 en mei 2022

Interview met Janni Goslinga

'Het is een soort mindfuck'

'Bizar hoe actueel De dokter is', zegt hoofdrolspeler Janni Goslinga. 'Het stuk gaat over identiteit, over de man-vrouwverhouding, over de zwartwitdiscussie, over gender en nog veel meer. Het is daarnaast ook een onvervalste thriller waarin je er als toeschouwer telkens met terugwerkende kracht achter komt dat je op het verkeerde been bent gezet.'

Goslinga speelt de rol van de joodse dokter in De dokter, een nieuwe voorstelling van Robert Icke, in de verte geïnspireerd op Arthur Schnitzlers Professor Bernhardi (1912). De jonge, Britse theaterregisseur en schrijver Icke (spreek uit: Aikie) maakt na Oedipus en Kinderen van Nora zijn derde voorstelling bij Internationaal Theater Amsterdam, opnieuw een rigoureuze en zeer eigentijdse bewerking van een klassieke tekst. Het verhaal gaat over een jong meisje dat in het ziekenhuis op sterven ligt na een mislukte abortus. Als een priester haar het sacrament der stervenden wil toedienen, verbiedt de dokter hem de toegang. Het meisje zal alleen nodeloos angst worden aangejaagd en de dokter vindt dat ze in vrede moet kunnen sterven Professor Bernhardi gaat duidelijk over de grote conflicten in Schnitzlers tijd: wetenschap versus religie en katholiek versus joods. Hij schetst een wereld die verscheurd wordt door raciale en religieuze verschillen, door antisemitisme en politieke intriges.

De plot is in de nieuwe voorstelling min of meer hetzelfde gebleven, vertelt Goslinga, maar helemaal naar het nu getrokken en voorzien van een aantal extra, eigentijdse splijtzwammen: die van sekse, kleur en gender. 'Het is ongelooflijk dat Icke het stuk heeft geschreven in 2019, dus voor de Black Lives Matter-beweging zo sterk was geworden, na de gewelddadige dood van George Floyd, en voor de pandemie. Er zitten zoveel elementen in die hij niet heeft kunnen voorzien maar die nu door de actualiteit een extra lading hebben gekregen. We zijn nog maar een week aan het repeteren maar we hebben al heel vaak gedacht: hoe kan dit nu weer? Telkens komen we nieuwe dubbelzinnigheden tegen of begrippen die een extra actuele lading hebben gekregen. Het is een soort mindfuck.'

Ze zijn nog maar net begonnen dus zij kan nog niet heel veel zeggen over de samenwerking met Robert Icke – ze heeft niet in zijn eerste voorstellingen gespeeld – behalve dat het tot nu toe heel prettig werken is. 'Hij is een geweldige verhalenverteller, heel inspirerend en enorm geëngageerd in de discussies. Het is fijn dat hij ook de tekst heeft geschreven, hij staat open voor details die we net iets anders zouden willen zeggen bijvoorbeeld. Het treft helemaal dat Aus Greidanus jr. meespeelt in de voorstelling. Hij wilde graag de vertaling maken en hij heeft dat fantastisch gedaan. Wel bijzonder om zowel de auteur als de vertaler binnen het repetitieproces te hebben.'

Anders dan bij Schnitzler, is in Ickes versie de hoofdpersoon een vrouw, een ambitieuze vrouw die zich verbonden heeft aan het ziekenhuis en heel ver is met haar onderzoek naar alzheimer. Ze is inmiddels al 'helemaal aan haar personage verknocht geraakt', vertelt Goslinga: 'Ruth Wolff is een heel puur iemand, totaal gefocust op haar werk en absoluut niet bezig met de buitenwereld. Ze gaat door roeien en ruiten om verder te komen met haar onderzoek. Ze is een soort olifant in de porseleinkast, ze doet geen enkele concessie, sociaal is ze onhandig en ze is absoluut niet flexibel. Je voelt onderhuids wel een enorme drive maar ze heeft een muur opgetrokken om zichzelf te beschermen. Omdat zij de priester toegang weigert, komt zij terecht in een steeds verder escalerend conflict, zeker als de journalistiek en later ook de sociale media zich ermee gaan bemoeien. Zij moet zich verdedigen en dat kan ze niet, dat wil ze ook helemaal niet.'

Natuurlijk is de nadruk anders komen te liggen dan in het oorspronkelijke stuk waarin de dokter een meneer is. 'Ambitieuze mannen wordt veel vergeven maar succesvolle vrouwen die zich proberen te onttrekken aan maatschappelijke en sociale eisen, dat wordt nog steeds als problematisch ervaren. Ruth denkt dat ze daarboven staat, ze wil alleen maar zo goed mogelijk zijn in haar vak en helemaal niks te maken hebben met de buitenwereld, maar ze kan zich er niet aan onttrekken. De kritiek zwelt aan tot een explosief brouwsel dat uiteindelijk leidt tot haar ondergang.'

De transformatie van Professor Bernhardi naar dokter Ruth Wolff is niet de enige kleine wijziging met grote gevolgen; er zijn meer verrassingen in het stuk dat in het Verenigd Koninkrijk al te zien is geweest en daar heel goed is ontvangen (zie kader). 'De casting speelt een grote rol: een aantal personages is tegen de gangbare normen of verwachtingen in gecast. Dat maakt het heel boeiend omdat je als kijker telkens wordt herinnerd aan je eigen vooroordelen. 'Wat bepaalt hoe wij naar elkaar kijken?', die vraag ligt aan het stuk ten grondslag. Daarnaast krijg je ook een mooi inkijkje in het politiek-strategische steekspel van collega's onderling: de jaloezie, de concurrentiedrift, de manipulatieve krachten en ga zo maar door. En Icke heeft er nog een extra laag in aangebracht, die van Ruths privéleven dat zij vergeefs probeert af te schermen. Maar daardoor begrijp je des te beter waarom ze het zo belangrijk vindt om het meisje in het ziekenhuis vredig te laten sterven.'

Voor Goslinga is het extra speciaal om een dokter te spelen want ze komt uit een artsengezin, haar beide ouders werkten in de medische wereld. Haar vader was hoofd van een intensive-careafdeling. 'Ik ken het dus van huis uit, het idee dat je vak een roeping is. Het is een soort verslaving en het is topsport; je begeeft je elke dag opnieuw in een wereld waarin iemands leven op het spel staat.'

Goslinga, dit jaar 25 jaar in dienst bij Toneelgroep Amsterdam/ ITA, is inmiddels grotendeels hersteld van een blessure. Middenin de repetitieperiode van Age of Rage in juni brak ze haar middenvoetsbeentje – tijdens de warming up, een sprongetje van niks – en de voorstellingen heeft ze vanuit een rolstoel moeten spelen: 'Balen want ik vond het juist zo geweldig om zoveel te kunnen dansen in die voorstelling.' Het was wel heel leerzaam, vindt ze. 'Het was een bijzondere rolstoel, uit The Fountainhead, zo een die ook wordt gebruikt bij paralympische sporten, heel wendbaar. Het is interessant dat je een rol die heel fysiek is, toch kunt spelen, al is het met de nodige beperkingen. Wat ik ook bijzonder vond, is om te merken hoeveel herkenning het oplevert voor mensen die noodgedwongen altijd in een rolstoel zitten. Zij vonden het troostend en mooi om nu eens iemand op toneel te zien die ondanks die beperkingen toch een heel krachtig personage weet neer te zetten.'

(Scenes, september 2021)