Interview met Marit Hooijschuur

'Kan je een trauma doorgeven?'

"Ik heb niet eerder zo'n heftige reactie gehad op een stuk. Er gebeurt echt iets in mijn lichaam dat moeilijk te beschrijven is. De voorstelling is zoveel voor me gaan betekenen." Marit heeft het over Anatomy of a Suicide, de nieuwe voorstelling die zij met LENZ bij Frascati Producties heeft gemaakt en waarin ze ook een van de hoofdrollen speelt.

Het is bijzonder dat LENZ (zie kader) de rechten heeft verworven voor deze keelsnoerende tekst van de Engelse toneel- en scenarioschrijver Alice Birch (Succession, Normal People). Het stuk gaat over het trauma van drie generaties vrouwen in respectievelijk de jaren zeventig, de jaren negentig en de nabije toekomst: Carol, Anna en Bonnie. Zij worstelen met depressie en zelfdestructieve neigingen; Carol en Anna maken zelfs allebei een eind aan hun leven. Bonnie probeert die noodlottige lijn te doorbreken.

Het is een van de grote vragen die ten grondslag ligt aan dit stuk, vertelt Marit: "Kan je een trauma doorgeven? Zit een psychische stoornis in je DNA? Zijn sommige dingen onvermijdelijk of kan je eraan ontsnappen? Is het 'nature of nurture'? Birch geeft in haar tekst geen duidelijk antwoord op die vraag. Wij geven in onze enscenering wel een sprankje hoop aan het eind." Haar personage, Bonnie, de jongste van de drie vrouwen, stapt aan het eind van de voorstelling uit de kooi waarin ze gevangen heeft gezeten.

Het is geen eenvoudige vorm die Birch heeft gekozen. In haar tekst – en ook in deze enscenering – spelen de drie verhaallijnen zich tegelijkertijd af, waarbij de scènes op het toneel dwars door elkaar heen buitelen. Soms praten de personages dwars door elkaar heen of hun zinnen vallen ineens samen, waardoor de onderlinge verbondenheid opeens heel duidelijk wordt. "Het is een experimentele vorm die wel wat vraagt van de toeschouwer, dat is zeker waar. Maar wat je ervoor terugkrijgt, maakt het zo de moeite waard. Het zijn eigenlijk drie levens die je volgt. Soms hoor je de teksten door elkaar heen, maar het is helemaal niet erg als je af en toe wat mist. Het script zit zo goed in elkaar dat de essentie toch wel duidelijk wordt."

In de manier waarop de acteurs spreken en zich gedragen, herken je wel de verschillende generaties en de manier waarop er in hun tijd tegen mentale problemen wordt aangekeken, vertelt Marit: "Zowel bij Carol als bij Anna wordt het krijgen van een kind aangemoedigd, dat zou hun bestaan zin geven en de duistere gedachten verdrijven. Bij Carol wordt haar depressie wordt afgedaan als de verveling van een kinderloze huisvrouw. Anna leeft duidelijk in de jaren negentig; ze raakt drugsverslaafd, zoekt voortdurend de extremen op en krijgt uiteindelijk ook een kind. Het gaat in de voorstelling over zelfdoding maar je zou ook kunnen zeggen dat het gaat over geboorte, over voortleven, over je moeten verhouden tot een toekomst die verloren dreigt te gaan."

Het is dan ook geen toeval dat het drie vrouwen zijn die centraal staan. In het werk van Birch is de zwaarbevochten positie van de vrouw een terugkerend thema. Voor Marit is het een intensieve periode geweest: "We zijn heel lang bezig geweest met het zoeken naar precies de goede enscenering en de muzikaliteit van het stuk. We hebben gekozen voor een grote ruimte, een soort spookslot waarin overal ontmoetingen en ook liefdes kunnen ontstaan." Zelf wilde ze graag de rol van Bonnie spelen, de (klein) dochter die arts is geworden en die zich wil laten steriliseren zodat ze het trauma kan doorbreken. "Bonnie probeert iets op te schonen. Ze heeft een grote woede in zich en voor mij rakelde dat iets op dat essentieel is."

Met de voorstelling wil LENZ ook het gesprek over mentale kwetsbaarheid openbreken. Uit meerdere rapporten blijkt dat de mentale weerbaarheid zeker bij jonge mensen de laatste tijd is afgenomen, met name bij meisjes en jonge vrouwen. "Het is een heftig stuk, zeker en dat is het ook voor mij – ik denk ook voor ons allemaal – persoonlijk. Vandaar waarschijnlijk dat ik er zo emotioneel en fysiek op reageer. Je kan het niet licht spelen, want daarmee doe je geen recht aan de ernst van het drama. We gaan helemaal naar de bodem, en vandaaruit op zoek naar liefde, herkenning en mededogen."

[in kader] LENZ

Theatergroep LENZ bestaat uit Erasmus Mackenna, Marit Hooijschuur en Roel Pronk. Zij maken als voorstellingen op de grens tussen theater, livemuziek en performance, vertelt Marit. "Vanuit LENZ proberen we altijd verhalen te vertellen over outsiders, over de mensen die niet gezien worden, omdat het vaak ook pijnlijk is om naar hen te kijken."

Terugkerende thema's zijn emancipatie, mentaal leed en de verloren toekomst. Bij Frascati Producties maakte LENZ de muzikale moordsprookjes Sheath and Knife (Sheath and Knife, 2021) en Katie Cruel (2023) en het moderne, digitale spookverhaal HAUNTOLOGY (2024).

[in kader] Alice Birch

Toneel- en scenarioschrijver Alice Birch (1986) geldt als een van de interessantste nieuwe stemmen van dit moment. Ze wordt geprezen om haar radicale, experimentele stijl en haar bevlogen feminisme. Naast een aantal internationaal geroemde theaterstukken maakte ze deel uit van de schrijversploeg van Succession (2018-2023), de populaire dramaserie over de familiestrijd rond de opvolging van mediatycoon Logan Roy. Ook schreef ze mee aan de succesvolle tv-bewerking van Normal People (2020), waarvoor ze werd genomineerd voor een Emmy. In 2015 werkte Birch voor het eerst samen met de beroemde regisseur Katie Mitchell die ook Anatomy of a Suicide in Engeland heeft geregisseerd.

Theater/ Margriet Prinssen / LENZ/ Anatomy of a Suicide / Tekst: Alice Birch / Regie, licht- en geluidsontwerp: Erasmus Mackenna / Vertaling en dramaturgie: Roel Pronk /

Spel: Romy Vreden, Sabine van Kuipers, Marit Hooijschuur e.v.a./ Te zien: Schuur, 28 jan/ Meer info: frascatitheater.nl

(Haarlems Dagblad, 21 jan 2025)