Toneelschuur Producties/ Orlando

Interview Loek de Bakker

'Onze Orlando wil uit hokjes breken'

Beginnen als een jonge edelman en in de loop van zo'n vierhonderd jaar transformeren naar een vrouw van nu, het overkomt Orlando in het beroemde boek van Virginia Woolf. In de enscenering van Loek de Bakker gaat het vooral over hoe het personage probeert elke keer te ontsnappen aan de (voor) oordelen van de mensen om haar heen. "Onze Orlando wil uit hokjes breken."

Het is een van die boeken waarvan hij al langer dacht: daar wil ik iets mee: de klassieker van Virginia Woolf over een personage dat honderden jaren leeft en in die tijd alle mogelijk rollen speelt: "Maar het is ook een complex boek. Pas door een magazine waarin kunstenaars zich op alle mogelijke manier hebben laten inspireren door Orlando – naar aanleiding van de film uit 1993 waarin Tilda Swinton de titelrol speelt –, kreeg ik het idee voor een mogelijke aanpak. In de bewerking die ik samen met Tjeerd Posthuma heb gemaakt, proberen we niet het hele verhaal na te vertellen. We laten zien hoe Orlando in de loop van de geschiedenis steeds nieuwe mensen ontmoet die telkens iets anders in hem/ haar zien en als het ware als projectiescherm dient voor de Ander. Orlando probeert telkens te ontkomen aan kadrering en dat is iets wat in deze tijd van hokjesdenken tot de verbeelding spreekt. Wat als Orlando op een gegeven moment zegt: ik bepaal zelf wel wie ik ben."

De verandering van sekse speelt niet een grote rol in de voorstelling: "Ik wilde het niet beperken tot een verhaal over gender: Orlando's identiteit wordt door veel meer bepaald, ook door de sociale klasse en de omgeving. Al speelt de verandering van man tot vrouw zeker een rol, vooral omdat je ziet hoe er – in de achttiende eeuw zijn we dan inmiddels beland – niet mét haar maar óver haar wordt gesproken."

De rol van Orlando wordt gespeeld door Milou van Duijnhoven: "Zij is iemand die veel verschillende identiteiten omarmt: ze is heel stoer, ze rijdt op een motor door Europa maar ze zit ook op balletles. In haar eigen werk doet ze veel met beweging maar ze is ook heel taalgevoelig. Ze is kortom heel veelzijdig. Net als het personage Orlando onttrekt ze zich aan inkadering."

Muziek speelt een belangrijke rol in de voorstelling. Reinier van Harten, beter bekend als Reindier, heeft speciaal voor de voorstelling muziek gemaakt die live wordt gespeeld: "Het is deels elektronische, deels akoestische muziek, in het begin wat hoekig, later steeds stromender. Het is poëtische muziek die als het ware de gevoelens openbreekt, tijd geeft om te reflecteren ook."

De kostuums zijn ontworpen door Rebekka Wörmann. "Ze laten zien hoe de tijd verglijdt. Kleding is zo bepalend om een tijdsbeeld te schetsen. Het wordt een feestje met livemuziek, geweldige kostuums en een monumentale vormgeving."

"Orlando is als personage uiteindelijk ook eenzaam, iemand zonder houvast. Elke ontmoeting leidt tot een ander thema waar Orlando zich vervolgens weer tegen afzet. Uiteindelijk komt zij erachter dat al die ontmoetingen ook verschillende kanten van haar identiteit weerspiegelen. Dat vind ik een mooie, troostende gedachte: dat je niet één afgebakende identiteit hebt, maar heel veel 'zelven' waar je als het ware doorheen kunt reizen."

(Haarlems Dagblad, 13-10-2023)