Interview met Anita van Dolen

'De theatraliteit is de laatste jaren weer terug in de dans'

Het draait bij Julidans nooit alleen om vorm, vertelt artistiek directeur Anita van Dolen. "Het gaat altijd over emoties, over menselijk gedrag, over de grote persoonlijke en maatschappelijke thema's en over hoe we ons tot elkaar verhouden." Dit jaar ziet ze een aantal nieuwe trends in het aanbod, zoals de behoefte aan vertraging, aan stilstaan bij dingen.

Waarschijnlijk heeft het ermee te maken dat alles nu, een paar jaar na corona weer 'normaal' is geworden en gewoon is doorgegaan, alleen in sneltreinvaart. Veel mensen ervaren de druk van moeten presteren en altijd doorgaan, ook in de danswereld: "De behoefte aan vertraging en contemplatie is groot. De achterliggende vraag: wat zijn we nu eigenlijk aan het doen met z'n allen? Hoe kunnen we in die super-geïndividualiseerde samenleving weer iets gezamenlijks beleven? En hoe (her) vinden we vervolgens weer vrijheid binnen een groep?"

Tijdens de coronajaren is veel gefantaseerd over nieuwe verbindingen. In 2022, het eerste jaar dat er weer een editie van Julidans uitkwam zonder coronabeperkingen, stond het thema Transitie centraal. Vorig jaar was dat Moving out loud. "De sfeer was activistischer, er werd veel meer gebruik gemaakt van de stem, choreografen staken hun meningen niet langer onder stoelen of banken."

Persoonlijke thema's

Gevraagd naar waar Julidans zich onderscheidt van andere dansfestivals, antwoordt ze: "Julidans heeft een voorkeur voor makers die niet (alleen) vanuit de vorm werken, maar uit een persoonlijke en/of maatschappelijke motivatie. Choreografen met een eigen handschrift, een eigen bewegingstaal, maar altijd rond die persoonlijke thema's: een reflectie op de wereld waarin we leven, met het bewegende, sprekende lichaam als uitgangspunt.

Verder werken we vanuit een brede definitie van dans, wat het is en wat het kan zijn. Dat kan performance zijn, één herhalende beweging, geen beweging zolang de vorm of houding maar een bepaalde taal spreekt. We zijn tegenwoordig ook op alle mogelijke plekken in de stad te vinden, we spiegelen de diversiteit. Vaak zijn de voorstellingen multidisciplinair: er wordt gretig gebruik gemaakt van video, van beeldende kunst, van installaties."

Theatraliteit

Als ze terugkijkt naar haar afgelopen veertien jaar als artistiek directeur (zie kader), vallen een aantal ontwikkelingen te destilleren: "De theatraliteit is sinds een aantal jaren weer terug in de dans, dat is echt opvallend. Een tijdlang was er een grote behoefte aan soberheid en terughoudendheid, dat is nu niet meer zo. De kostuums zijn kleurrijker, de hoeveelheid dansstijlen neemt alsmaar toe, net als het gebruik van beeldende middelen zoals video of film. En wat opvallend is: er wordt veel minder dan pakweg tien jaar geleden gewerkt met naakt. Een andere tijdsgeest geeft ook een andere representatie van het lichaam.

Wat hetzelfde is gebleven in al die jaren, is het zoeken naar de balans tussen hoe een collectief werkt, hoe we met elkaar omgaan, en de behoefte aan vrijheid, aan de kracht van het collectief, het zoeken naar alternatieve manieren om met elkaar om te gaan, samen te leven."

Een van de belangrijke nieuwe impulsen in de danswereld is de jongerencultuur: "Daar worden nieuwe verbindingen gemaakt in allerlei 'communities', live of online. Via platforms zoals Instagram en YouTube wordt gezocht naar alternatieve manieren om met elkaar om te gaan en dat levert heel veel nieuwe energie op en inspiratie."

Nieuwe lading

Dans is in opmars, vindt ze: "Dans is direct, net als muziek direct gericht op emoties. Overal ter wereld wordt gedanst. Het is een universele taal, terwijl elke cultuur (en elke subcultuur) weer andere uitingen heeft, dat maakt het zo razend interessant.

Een tijdlang was folkloristische dans nauwelijks geïntegreerd binnen de hedendaagse danswereld, dat werd als traditioneel en ouderwets afgedaan. De laatste jaren zie je juist dat choreografen die dansvormen gebruiken en er soms een nieuwe lading aan geven. Zoals de Braziliaanse choreograaf Alice Ripoll die veel in de favelas werkt. Zij heeft in haar nieuwe werk elementen van traditionele Braziliaanse dans gemixt met clubdans en dat levert een superinteressante nieuwe voorstelling op.

Coproducties

Coproduceren is steeds belangrijker geworden voor Julidans: "Er zijn maar weinig vaste gezelschappen en veel onafhankelijke choreografen. We proberen een aantal van hen te stimuleren. Dit jaar is onder meer werk van choreograaf Dorothée Munyaneza, oorspronkelijk uit Kigali (Rwanda) te zien; ze staat voor de derde keer in Julidans. Ze is, nu het weer kan, teruggegaan naar haar geboorteland om daar een voorstelling te maken over de 'umuko', een boom die veiligheid biedt.

Recht in je ziel

Dans loopt voor, is haar stellige overtuiging, als het gaat om de grote issues van dit moment: diversiteit, inclusie, gender: "De inzet is altijd het eigen lichaam. Het lichaam voelt dingen eerder aan. Zeker als het gaat om mogen zijn wie we zijn. Er valt niks te verbergen. Wat dat betreft is de openingsvoorstelling van LA HORDE veelzeggend (zie Tips). Dans is niet ingewikkeld, zoals mensen soms denken. Integendeel: dans kan je recht in je ziel raken."

[in kader]

Anita van Dolen is inmiddels bezig met haar veertiende editie. Haar liefde voor dans begon al op haar tiende met ballet en groeide uit tot een brede liefde voor hedendaagse dans, kunst en cultuur. Na haar dansopleiding besloot ze kunstmanagement te gaan studeren: "Ik kwam erachter dat organiseren beter bij me paste." Ze werkte als productieleider met diverse onafhankelijke makers en gezelschappen, bij het Springdance festival in Utrecht en, vanaf 2002 bij de Melkweg als programmeur theater en dans.

[in kader]

Julidans begon in 1991 als zomerprogrammering met drie voorstellingen in Stadsschouwburg Amsterdam. Het festival is uitgebouwd tot een internationaal evenement dat het publiek jaarlijks een brede blik gunt op de actualiteit in de hedendaagse dans. Met opkomende trends, nieuwe makers, tegendraadse benaderingswijzen, brutale dwarsdenkers, grote Meesters en Enfants Terribles.

Julidans-voorstellingen zijn te zien in Internationaal Theater Amsterdam, Theater Bellevue, Frascati, Meervaart, Podium Mozaïek, Vondelpark Openluchttheater, Bijlmerparktheater en op verrassende locaties in de stad.

(Scenes, april 2024)

DRIE TIPS

*(LA)HORDE, Age of content

LA)HORDE, het collectief dat sinds 2019 leiding geeft aan Ballet National de Marseille, debuteerde bij Julidans met To Da Bone (2018), een voorstelling gebaseerd op jumpstyle, een rebellerende dansvorm uit de techno-scene. Het collectief onderzoekt voortdurend de effecten van internet op het lichaam en belicht subculturen. Age of Content is hun nieuwe voorstelling: een indrukwekkend voorbeeld van (La)HORDES 'post-internetdans', met, behalve jumpstyle, ook twerking, musical-comedy-moves, vogueing en postmoderne dans.

Zestien dansers van Ballet de Marseille bewegen door een videogame, gevangen in een alternatief metaverse, ergens tussen een vliegtuighangar en clubsetting in, oog in oog met potentiële versies van zichzelf: hun avatars. Onze virtuele werelden zijn niet langer slechts een representatie van de werkelijkheid, ze hebben hun eigen autonome bestaan met een directe invloed op de manier waarop we bewegen en communiceren, vindt (La) HORDE. Zijn avatars slechts een weerspiegeling van onze lichamen? Of bewegen onze verschillende virtuele identiteiten ons?

De titel verwijst met een knipoog naar de 'Age of Consent': in hoeverre geven wij goedkeuring aan allerlei fysieke handelingen, al dan niet in een virtuele wereld?

*Retrospectief Mette Ingvartsen

De Deense choreografe een bekend gezicht op Julidans. Bijna al haar werk was te zien op het festival. Ze studeerde in 2004 af aan P.A.R.T.S., de opleiding van Anne Teresa De Keermaeker.

In haar voorstellingcyclus The Red Pieces onderzoekt Ingvartsen wat naaktheid en seksualiteit in onze maatschappij betekenen. In het derde deel, 21 pornographies (2017), een solo die nu opnieuw te zien is, toont ze hoe het lichaam in een geseksualiseerde maatschappij steeds meer als een product wordt beschouwd en hoe genot en machtsmisbruik met elkaar samengaan. Seksualiteit is voor haar een middel om diepgaande thema's aan te snijden die ze in slimme, geestige en prikkelende performances verpakt.

In Skatepark (2023) wordt de flow en energie van skaters getoond, maar ook de wereld waarin zij leven. Skaten is een individuele maar ook een gemeenschappelijke activiteit: een heterogene gemeenschap krijgt vorm op een bijna organische manier. Dat fascineert haar, skateboarden als tegencultuur, als anarchistische benadering van de openbare ruimte.

* Theater Rotterdam, Closed Eyes

Julidans is een internationaal festival maar onder de noemer Julidans NL worden producties van makers die wonen en werken in Nederland gepresenteerd. Naast wereldpremières van Club Guy & Roni en Arno Schuitemaker is dat Closed Eyes van Alida Dors bij Theater Rotterdam. Terecht veelgeprezen als een magistraal dansconcert, een mix van spoken word, dans, video en muziek over een getraumatiseerd verleden. Dors zelf neemt de toeschouwers mee aan de hand van het verhaal over het Brokopondomeer in Suriname, de plek waar haar voorouders woonden. Een magische reis waarin ze de pijn en het verdriet weet om te zetten in kracht en verbondenheid. 'I've been sampling and mixing and scratching my own religion'.