Interview met Belle van Heerikhuizen

'De wereld is niet zwart-wit'

QUOTE:

'Juist in deze tijd is er behoefte aan nuance en zachtheid en die bieden we ruimschoots'

Hoe kun je iemand verbieden lief te doen? Wanneer ben je slachtoffer? Hoe onschuldig ben je zelf als kind? De jonge Ted van Lieshout hunkert naar aandacht en vriendschap. Hij belandt in een relatie met een volwassen man die langzaam maar zeker steeds meer grensoverschrijdend wordt.

Ik las het boek 'Schuldig kind' en dacht meteen: hier wil ik ooit een voorstelling van maken", vertelt regisseur Belle van Heerikhuizen. Waarom? Omdat het werk van Ted van Lieshout zo ongelooflijk ontroerend is en tegelijk heel grappig. Omdat hij zo ongelooflijk subtiel, helder en transparant schrijft over het grote, grijze gebied tussen goed en fout, tussen dader en slachtoffer. En omdat hij zo prachtig laat zien hoe een heftige jeugdervaring als deze doorwerkt in de rest van iemands leven."

'Schuldig kind' is gebaseerd op het werk van schrijver, dichter en kunstenaar Ted van Lieshout. Als elfjarige belandde hij in een relatie met een volwassen man. In zijn werk kijkt hij veelvuldig, telkens anders en genuanceerd terug op de gebeurtenissen uit zijn jeugd, behalve in 'Schuldig kind' (2017) ook in 'Mijn meneer' (2012) en in de podcast 'Brieven van Spijt' (2023).

Van Heerikhuizen maakte, met haar acteurs en dramaturg Remco van Rijn van Het Nationale Theater, een bewerking van al die bronnen: Alle zinnen zijn van Van Lieshout afkomstig, ik heb ze alleen verdeeld over drie stemmen."

Het wordt een poëtische voorstelling. Ze laat de drie acteurs allemaal Ted spelen, in diverse fases van zijn leven: de elfjarige Ted, de tiener, de vijftiger, de zestiger: allemaal hebben ze andere antwoorden op vragen over schuld en slachtofferschap: Het is een soort 'dialogue intérieure', waarbij ze ook steeds in de rol van de ander stappen. Je krijgt geen eenduidig beeld voorgespiegeld, juist omdat de gedachten en gevoelens door de tijd heen veranderen. De taal doet het werk. Het wordt een heel muzikale voorstelling omdat ze met z'n drieën als het ware één stem hebben."

Het is een precair onderwerp en in deze tijd vol ongefilterde meningen misschien goed om te benadrukken dat Van Lieshout in geen enkel opzicht misbruik van kinderen vergoelijkt: Het gaat juist om het diffuse gebied van waar iets wel en net niet meer wenselijk is. Ted heeft zeker niet alleen negatieve gevoelens over die verhouding. Hij voelde zich juist heel erg gezien, als eenzame elfjarige jongen. Hij is weggegaan bij die man toen hij 12 was en de relatie te ver dreigde te gaan. Maar hij is zijn leven lang blijven hunkeren naar het gevoel van gezien en geliefd worden."

Wat het interessant maakt en een universeel verhaal, is dat zijn gevoelens in de loop van de tijd meanderen: Hij ontleedt heel mooi de schuldgevoelens die ermee gepaard gaan en de schaamte, maar kijkt daar in verschillende levensfases heel anders op terug. Hij biedt een zeldzaam gelaagd beeld van slachtofferschap. De wereld is niet zwart-wit en seksualiteit al helemaal niet. Als is het thema zwaar, de taal is heel grappig en de belevingswereld van het kind ontwapenend. Ik vind de kwetsbaarheid en eerlijkheid waarmee die drie mannen op het toneel staan enorm ontroerend. Juist in deze tijd is er behoefte aan nuance en zachtheid en die bieden we ruimschoots."

Theater/ Margriet Prinssen / Het Nationale Theater / 'Schuldig kind' / Tekst: Ted van Lieshout /Regie: Belle van Heerikhuizen / Spel: Bram Coopmans, Florian Myjer, Sander Plukaard / Te zien: Haarlem, Schuur, 20 t/m 23 maart / Meer info: https://www.hnt.nl/voorstellingen/8969/het-nationale-theater-belle-van-heerikhuizen/schuldig-kind

(Haarlems Dagblad, 13 maart 2025)