Interview met Loek de Bakker

'De schoonheid van het alledaagse'

Het gaat over contact maken, verbinding zoeken, in het moment zijn. Eigenlijk

al die essentiële dingen waar het in de samenleving momenteel nogal aan schort", zegt regisseur Loek de Bakker. In 'Circle Mirror Transformation' komt een groep totaal verschillende mensen samen in het buurthuis voor een theatercursus. Het wordt vooral een geestige, lichte en herkenbare voorstelling over mens-zijn.

Het script dat de basis vormt voor zijn nieuwe voorstelling vond hij al een tijd geleden bij toeval in de National Theatre Bookshop in Londen. Gek genoeg, zegt hij, is haar werk in Nederland nog niet zo bekend, terwijl in de Angelsaksische wereld Annie Baker een grote naam is (zie kader). Ik vond het meteen heel interessant werk, ze schrijft geweldige dialogen. Het stuk gaat over een groep mensen die elkaar niet kent en die in een cursus van zes weken met elkaar leert acteren. Ze werken niet toe naar een voorstelling; ze doen allerlei speloefeningen. Binnen de kortste keren leren ze elkaar heel goed kennen. Ze gaan echt met de billen bloot."

De titel verwijst naar een drama-oefening die vaak in theaterlessen wordt gebruikt waarbij je in een kring de beweging van je voorganger eerst spiegelt en dan transformeert tot iets anders. Een spannende oefening waarbij de deelnemers erachter komen dat je om iets te veranderen altijd de ander nodig hebt. Dat vind ik een mooie conclusie in deze tijd waarin iedereen vooral op zichzelf gefocust is. Het is een groep die zich ook echt gecommitteerd heeft aan elkaar; als er iets fout gaat, praten ze daarover en gaan ze gewoon door met proberen. Ontroerend in een tijd waarin mensen geneigd zijn er meteen de brui aan te geven als iets niet loopt zoals ze graag willen. Het stuk is het beste tegengif tegen polarisatie."

De oefeningen roepen soms de nodige emoties op en daarmee wordt het onvermijdelijk heel persoonlijk: Soms spelen ze bijvoorbeeld de vader en moeder van een van de deelnemers en dan wordt het diffuus of iemand een rol speelt of dat er een eigen ervaring naar boven komt. Annie Baker is geweldig in het vangen van situaties die herkenbaar zijn en tegelijk enigszins vervreemdend."

'Ze gaan echt met de billen bloot'

Je leert de personages goed kennen: Je ziet ze ook in de pauzes bijvoorbeeld. Hoe iemand een boterham eet, kan veel zeggen over haar binnenwereld. Het is geen groots en meeslepend drama, maar vooral heel (klein)menselijk. Je ziet hoe de deelnemers stuiten op iets dieps van binnen dat ze niet weg proberen te stoppen."

Het is de schoonheid van het alledaagse die hem raakt, vertelt Loek: Je kunt het vergelijken met een portretfoto van een goede fotograaf die iemand vangt op één specifiek moment. Of met een hyperrealistisch schilderij: van veraf lijkt het een foto, van dichtbij zie je hoe kunstig en precies het gemaakt is."

Het wordt ook een heel muzikale voorstelling. Wilko Sterke heeft speciaal voor de voorstelling muziek gecomponeerd en met de deelnemers ook een koorstuk ingestudeerd: Bij een koor moet je tegelijkertijd naar elkaar luisteren én je eigen toon aanhouden. Dat is een mooie metafoor voor hoe je optimaal met elkaar samenwerkt." Mazzel is dat ze gaandeweg het repetitieproces erachter kwamen dat zowel Gustav Borreman als Sayo Cadmus pianospelen zodat de muziek ook live kan worden uitgevoerd.

De voorstelling speelt zich af in een door Janne Sterke (ja, de zus van) vormgegeven ruimte die doet denken aan een oude dansstudio in een buurthuis: een studio met spiegels waar meestal gordijnen voor hangen.

Behalve de docent, gespeeld door Marisa van Eyle, zijn er vier deelnemers, onder wie ook haar eigen man James (Michiel Nooter), de oudste van het stel. Hij wordt min of meer gedwongen om deel te nemen omdat er te weinig aanmeldingen zijn. Aanvankelijk is hij niet zo willig maar juist hij leeft enorm op; hij leert zelfs hoepelen. Elisa (Jip Smit) wilde actrice worden in New York maar na een misgelopen relatie is ze min of meer gevlucht; Gustav speelt Schultz, een timmerman wiens relatie net uit is, Lauren (Sayo Cadmus) is piepjong en wil nets liever dan het maken als actrice. Totaal uiteenlopende personages die elkaar heel erg goed leren kennen. We zien hoe onhandig het soms allemaal is, dat mens-zijn."

[in kader]

Annie Baker is een Amerikaanse toneelschrijver en filmregisseur, bekend om haar Pulitzer Prize-winnende toneelstuk 'The Flick', hier in 2018 uitgebracht als 'Cinema' bij Het Nationale Theater/ Toneelgroep Oostpool. Ze heeft een reeks toneelstukken geschreven die zich afspelen in het fictieve stadje Shirley: 'Body Awareness', 'Circle Mirror Transformation', 'The Aliens' en 'Nocturama' Bijzonder is dat actrice en literair vertaler Ariane Schluter beide teksten heeft vertaald.

Theater/ Margriet Prinssen / Toneelschuur Producties / Circle Mirror Transformation / Tekst: Annie Baker / Regie: Loek de Bakker / Spel: Gustav Borreman, Sayo Cadmus, Marisa van Eyle, Michiel Nooter, Jip Smit/ Te zien: Schuur, 12 t/m 19 april en 6 t/m 8 juni/ Meer info: schuur.nl

(Haarlems Dagblad, 6 april 2025)