"De muziek is swingend, gevoelig, virtuoos en eclectisch, met sporen Stravinsky, jazz en volksmuziek. Elk deel lijkt vanzelfsprekend voort te komen uit elementen van een vorig deel, als een muzikale tovenaar schildert hij met kleuren." Om te beginnen, verdiepte hij zich in het werk dat Bernstein had geïnspireerd tot zulke prachtige muziek: "Ik kende Plato's Symposium niet maar toen ik het ging lezen, raakte ik opnieuw begeesterd, nu door de toegankelijkheid, de diepgang en de wijsheid van Plato's traktaat over de liefde."

Daar komt nog bij, vertelt hij, dat hij bij American Ballet Theatre over een fantastische groep mannelijke solisten beschikte, niet onbelangrijk bij een stuk met zeven mannen en één vrouw. In 2016 ging zijn Serenade after Plato's Symposium in New York in première. Zijn ballet, dat wil hij graag allereerst gezegd hebben, is nadrukkelijk géén letterlijke vertaling van Plato's tekst in dans: "Persoonlijk denk ik dat ballet geen filosofisch traktaat kan of moet zijn. Plato's Symposium is een intellectuele exercitie, een schitterende beschouwing over de mens en zijn vermogen tot liefhebben, op alle mogelijke manieren. De balletkunst is juist heel goed in het vertolken van emoties, niet in het weergeven van gedachten of conversaties. Dat moet je ook vooral niet na willen streven."

Eros

"In Symposium klinken verschillende stemmen door; ik heb geprobeerd om daarbij dansers te zoeken die die stem zo goed mogelijk representeren en elk van de dansers ook een eigen expressie mee te geven. Plato's idee over liefde, en daar sluit ik me graag bij aan, is veel groter en veelomvattender dan onze interpretatie van liefde als een seksuele en intieme relatie tussen twee mensen. Plato hanteert een groot begrip als Eros en daar vallen alle vormen van liefde onder: die tussen een kind en zijn moeder, tussen twee broers of tussen vrienden; het kan ook gaan over de liefde om kennis te verwerven, over de nieuwsgierigheid van de mens, over de drang om steeds beter te worden; zelfs over tegenstellingen, zoals warm en koud, arm en rijk, contradicties die elkaar ergens ook weer tegenkomen."

"De zeven mannen kijken allemaal naar de wereld vanuit een ander perspectief. Ze zijn het met elkaar eens, of juist niet, ze kibbelen soms, ze voelen zich al dan niet tot elkaar aangetrokken, op emotioneel, seksueel of juist intellectueel vlak."

De man staat hier voor de mens (m/v), lijkt me. Wat is de rol van de vrouw in het stuk?

"De rol van de vrouw, de zieneres Diotima, is heel interessant. Zij verschijnt even en verdwijnt dan weer. Haar ideeën vormden de oorsprong voor het concept van de platonische liefde. Socrates vertelt in zijn toespraak over zijn bezoek aan haar. Het is boeiend om in een kunstvorm waarin de vrouw zo centraal staat als in het ballet – 'Ballet is Woman', om Balanchine nog eens aan te halen – haar in een totaal andere rol te zien. Nogmaals, het gaat niet om relatievorming of seksuele aantrekkingskracht, het gaat over abstracte begrippen waarin de 'condition humaine' wordt besproken. En dan gaat het inderdaad over mensen, niet specifiek over mannen."

"Het ballet zou overigens absoluut niet door (deels) vrouwen kunnen worden gedanst, eenvoudig omdat het bewegingsvocabulaire van het klassieke ballet voor mannen en vrouwen totaal anders is. Het is geen verhaal over liefde, het is een meditatie over een thema."

Kwikzilverachtige kwaliteit

Als we elkaar spreken, is Ratmansky net een paar uur geleden geland na een nachtvlucht uit New York. De laatste twaalf dagen voor de première komt hij zijn werk zelf 'finetunen', nadat zijn naaste medewerker Keith Roberts (zie hieronder) de eerste weken het ballet heeft ingestudeerd. Hij kent de dansers van Het Nationale Ballet inmiddels goed: "Ik ben dol op HNB. Het gezelschap wordt nog steeds beter, echt ongelooflijk. Het heeft te maken met het brede repertoire, met de ontwikkeling van HNB zelf met grote choreografen als Hans, Rudi en Toer. Maar ook met de kwaliteit ven de diversiteit van de dansers. De mannen zijn geselecteerd naar de namen van de dansers, die het oorspronkelijk bij American Ballet Theatre uit hebben gevoerd, niet zozeer op uiterlijke kenmerken als lengte en haarkleur, maar op uitstraling, op dynamiek, muzikaliteit, dramatische kracht, kwikzilverachtige kwaliteit."

Wat er in het repetitieproces gebeurt, heeft iets magisch, vindt Ratmansky nog steeds: "Als het goed is, gaat het vanzelf. Op een gegeven moment krijgen de dansers iets te pakken dat je de 'soul' zou kunnen noemen, de ziel van een werk. Hij lacht: "Als dat gebeurt, dan verdubbelt je energie, dan wordt alles licht en magisch. Briljant."