Theateralliantie en Theater Oostpool Wolfgang, het wonderjong

Interview Don Duyns

'Zo'n voorstelling waar iedereen gelukkig uitkomt, dat is heerlijk, toch?'

Wat is toch het geheim achter de fenomenale reeks familievoorstellingen van regisseur Pieter Kramer en schrijver Don Duyns? Van De gelaarsde poes tot Hamlet en Lang & gelukkig, het duo heeft het patent op voorstellingen waar iedereen gelukkig van wordt. 'Gesamtkunstwerken' met uitbundige kostuums, indrukwekkende decors, supergeestige teksten en geweldige muziek. Wolfgang, het wonderjong is opnieuw een voltreffer.

Waar dat geheim toch in schuilt? Schrijver Don Duyns (55) denkt dat Pieter en hij elkaar vooral goed aanvoelen en aanvullen: "We delen een gevoel voor humor en voor taal, we houden van stevige knipogen en van een tikje absurdistische kijk op de werkelijkheid." De afgelopen vijftien jaar – hun eerste familievoorstelling was in 2007 bij het Ro Theater – hebben ze met veel succes de nodige sprookjes, klassiekers en soms ook de geschiedenis naar hun hand gezet. In 2019 ontvangen ze de prestigieuze Prosceniumprijs voor hun 'wezenlijke bijdrage aan het theater'.

"Een van de redenen voor het succes is dat het ook echt familievoorstellingen zijn. Leuk om te zien voor kinderen vanaf een jaar of acht maar vol metagrappen waardoor de voorstelling voor oudere kinderen en volwassenen een extra dimensie krijgt. Iedereen geniet er op zijn eigen manier van.", vermoedt Duyns. Schrijven doet hij overigens nooit met één bepaald publiek voor ogen. "We maken van de hoofdpersonen vaak pubers, dat werkt eigenlijk goed voor iedereen. Kinderen willen niet naar personages van hun eigen leeftijd of kleiner kijken, die vinden ze kinderachtig, maar pubers vinden ze spannend; pubers herkennen zich in de personages en voor volwassenen is het ook leuk om de worstelingen van die leeftijd te herkennen."

Duyns begon in 1989 bij het Utrechtse makerscollectief Growing Up In Public, waar hij schreef, regisseerde en speelde. Inmiddels beperkt hij zich vooral tot schrijven en heeft hij een indrukwekkend aantal theaterteksten op zijn naam staan: naast de familievoorstellingen ook kleinschaliger werk als Schijn voor Fahd Larzhoui en Groeten uit Den Ilp, over Anton Heyboer. Zijn werk wordt volop gespeeld, ook in het buitenland – met name in Frankrijk en Griekenland – en in het amateurcircuit zijn de familievoorstellingen populair: "Veel personages, lekker om te spelen. Dat levert soms echt verrassend goede ensceneringen op." Hij doceert op de schrijfopleiding van de HKU te Utrecht en aan de Filmacademie te Amsterdam en sinds kort schildert hij. "Dat is nog veel intuïtiever dan schrijven, heerlijk om te doen."

In Wolfgang, het wonderjong hebben Kramer en Duyns zich laten inspireren door leven en werk van Wolfgang Amadeus Mozart. Niet die van Amadeus (1984), de beroemde film van Miloš Forman met een giechelende Tom Hulce als hoofdpersoon, maar Mozart als kindsterretje. "Mozart werd als wonderkind al langs de Europese hoven gestuurd, met zijn zusje en zijn vader. Tegenwoordig worden kinderen soms ook fanatiek gepusht door hun ouders dus het gegeven heeft een actueel randje. In onze voorstellingen willen we altijd een extra laag aanbrengen, in dit geval die van de doorgeslagen jeugdcultuur."

Het allereerste idee voor de voorstelling komt van Bart Rijnink, die eerder (onder veel meer) de hoofdrol speelde in De gelaarsde poes. "Hij is muzikaal zelf een soort wonderkind en hij wilde graag eens in de huid van Wolfie kruipen. Of zo'n suggestie wordt overgenomen, hangt voor een groot deel af van Pieter. Het zijn altijd meerjarige projecten dus hij moet er echt veel mee hebben, dat is een absolute voorwaarde."

De voorstelling begint met een talentenjacht: The voice of Austria. "Je ziet twee een tikje losgeslagen jongens: Wolfie (Bart Rijnink) en zijn beste vriend Tonnie, losjes gebaseerd op zijn beroemde concurrent Antonio Salieri (Jan-Paul Buijs). Het motief van de jaloezie is in onze versie gebleven: het is natuurlijk behoorlijk onuitstaanbaar als jij overal je best voor moet doen en je ziet dat je beste vriend alles makkelijk afgaat. Tonnie heeft ook nog een dominante moeder die hem net over het randje duwt. Allebei hebben ze een Muze maar ook daarmee heeft Tonnie pech: zijn Muze (Dick van den Toorn) kijkt vooral uit naar zijn pensioen, hij is nogal lui."

"Mozart en Salieri willen allebei de favoriet worden van keizer Jozef de Tweede, een totaal onberekenbaar, groot kind en een enorme ijdeltuit die denkt dat hij zelf ook een fantastische muzikant is. Mozart maakt zich uiteindelijk onmogelijk aan het hof – zo ongeveer als de beroemde dj Avicii – en Tonnie mag blijven. Maar dat verandert: na de pauze is Wolfie een ster die op tournee gaat in de grote zalen en staat Tonnie in het voorprogramma. Het laatste bedrijf bestaat helemaal uit een mini-opera waarin alles samenkomt."

De muziek van Mozart– en trouwens ook een mooi duet van Salieri – is door Theo Nijland bewerkt: "Hij heeft de noten een voor een uit elkaar gepulkt en weer in elkaar gezet en er prachtige liedteksten bij geschreven."

De familievoorstellingen worden vanwege de nodige verwikkelingen niet meer zoals voorheen vanuit Rotterdam geproduceerd, maar door Theater Oostpool en de Theateralliantie, een samenwerkingsverband van zeven grote theaters. Daria Bukvić, de nieuwe directeur van Oostpool, zette de deur wijd open voor Kramer en de zijnen. Ze hebben carte blanche gekregen; al wilde de feministische Bukvić wel graag dat ook het zusje van Mozart dat altijd – zowel in de echte geschiedenis als in de vele verbeeldingen ervan – stiefzusterlijk is behandeld een meer prominente plek in zou nemen. "Terecht natuurlijk dus dat hebben we van harte gedaan."

Wat zijn eigen favoriet is van al die gezamenlijke projecten? "Toch wel De gelaarsde poes en Lang & gelukkig, omdat die bij mij – en ook bij het publiek – de meeste endorfine heeft losgemaakt. Zo'n voorstelling waar iedereen gelukkig uitkomt, dat is heerlijk, toch?"

(Mediahuis, december 2022)