Interview met Raymi Sambo

Een ontroerend verhaal over identiteit, strijd en verbondenheid

Waar hoor je echt thuis?" Dat is de onderliggende vraag in 'Anton de Kom, mijn vader'. Via een ingenieuze omweg wordt in deze theatermonoloog een ontroerend verhaal geschetst over identiteit, strijd en verbondenheid.

In de voorstelling wordt de geschiedenis van de beroemde Surinaamse vrijheidsstrijder gecombineerd met een persoonlijk verhaal van een adoptiedrama. De tekst voor 'Anton de Kom, mijn vader' is geschreven door Raymi Sambo en Erik Snel die al eerder samenwerkten, bijvoorbeeld in het veelgeprezen 'Ik Zeg Toch Sorry'. Het is een met muziek ondersteunde monoloog van de gevierde actrice Urmie Plein (zie kader). Zij speelt de rol van Doris Sabajo, een hoogleraar die een praatje komt houden over de Surinaamse schrijver en verzetsheld Anton de Kom.

Zelf leerde de van Curaçao afkomstige theatermaker Raymi Sambo De Kom pas veel later kennen: Toen ik klein was, sprak zijn boek me helemaal nog niet zo aan. Pas veel later leerde ik zijn werk waarderen." Sambo kwam op zijn twaalfde naar Nederland, heeft hier een gezin en een succesvol eigen gezelschap maar mist Curaçao eigenlijk steeds meer: Naarmate ik ouder word, heb ik het gevoel dat mijn navelstreng steeds wat strakker wordt aangetrokken. Mijn 'roots' lijken te roepen. Ik ga nu geregeld op bezoek maar ik moet niet langer dan twee weken blijven, anders dreig ik wortel te schieten." Hij lacht, uitbundig.

Het idee voor de voorstelling kwam van een kennis die hem vertelde over haar adoptie en hoe ze op jonge leeftijd middels een rechtszaak de relatie met haar adoptieouders wilde beëindigen. Ik vond dat gegeven razend interessant. Het maakt de vragen over identiteit en verbondenheid heel urgent en universeel. Als je het gevoel hebt, dat je helemaal niet past bij de mensen bij wie je terecht bent gekomen, hoe kan je je dan ooit ergens thuis voelen?"

In de voorstelling vertelt Doris via de lezing over De Kom haar levensverhaal, waarom ze zich altijd zo ontheemd heeft gevoeld. Ze is als baby geadopteerd, een kind van kleur in het witte Nederland. Haar ouders drukten haar op het hart vooral niet op te vallen en namen haar niet in bescherming toen ze werd gepest en uitgescholden. Het boek van Anton de Kom – dat haar vader afpakt omdat De Kom een 'communist' is – geeft voor het eerst woorden aan de gevoelens van eenzaamheid en ontheemdheid. Pas later, als ze op haar achttiende voor het eerst naar Suriname gaat, de warmte en de geuren om zich heen voelt, de verhalen over Anansi de spin hoort en eindelijk de woorden van Anton de Kom vrij kan laten stromen, ervaart ze hoe het is om je ergens thuis te voelen. Ze begrijpt dat ze zich los moet maken van haar adoptieouders die haar haar al die jaren klem hadden gezet.

Een belangrijke rol in de voorstelling speelt de muziek van Walther Muringen, vertelt Sambo: Ik wist meteen dat hij mee moest doen. Hij is echt een multi-instrumentalist, hij kan alles spelen en hij begrijpt meteen wat je bedoelt. Ik ben zelf geen muzikant maar ik weet wel precies wat ik wil horen. Geniaal hoe snel Walter dat oppikt en om kan zetten in precies de goede noten."

Geen volk kan tot volle wasdom komen dat erfelijk met een minderwaardigheidsgevoel belast blijft", schreef hij. De Koms woorden geven haar de kracht zich te weren: Net of ik antistoffen binnen heb gekregen", zegt ze.

Urmie Plein speelt Doris nuchter, met een heerlijk gevoel voor ironie en de tekst is scherp en geestig.

Het is een dreamteam, zegt hij: Met Erik Snel werk ik graag samen. Ik ben heel specifiek in wat ik wil. Het fijne van Erik is dat hij ook een geweldige onderzoeker is. Ik bedenk, hij onderzoekt." Opnieuw die bulderende lach. Bijzonder dat wij zo goed samenwerken. Hij heeft een heel andere achtergrond, hij is een witte man, een stuk ouder dan ik. Maar we herschrijven elkaars teksten, zonder dat het pijn doet, we werken ego-loos samen. We komen er telkens achter dat zoveel ervaringen universeel blijken te zijn, ook gevoelens van ontheemdheid en uitsluiting. Ik ben altijd op zoek naar een goede balans tussen zwart en wit. En als er iets saai is, dan is het een personage dat alleen maar goed of slecht is."

QUOTE:

'Geen volk kan tot volle wasdom komen, dat erfelijk met een minderwaardigheidsgevoel belast blijft'

Uit 'Wij slaven van Suriname' van Anton de Kom

[in kader] Anton de Kom

Anton de Kom (1898-1945) is een Surinaamse strijder tegen kolonialisme en nazisme. In Suriname verzette hij zich tegen de Nederlandse koloniale overheersing, waarna hij in 1933 wegens 'communistische agitatie' werd verbannen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij als verzetsstrijder in Nederland. Zijn verzet tegen de Duitsers werd hem fataal. Enkele weken voor de bevrijding stierf De Kom aan tuberculose in een Duits concentratiekamp. Zijn meest bekende boek is 'Wij slaven van Suriname' (1934).

[in kader] Urmie Plein

Urmie Plein studeerde in 1993 af aan de Acteursopleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten te Utrecht. Sindsdien speelde zij in een groot aantal theatervoorstellingen bij onder meer ITA, Theatergroep Aluin, Vis a Vis en ROSE Stories. Ze speelde in de tv-series 'A'dam-E.V.A' , 'Dertigers', 'Red Light', 'ANNE+' en 'Ik Weet Wie Je Bent' en in films als 'Alleen maar nette mensen' en 'Koning van Katoren'.

Voor haar rol in 'Ik Zeg Toch Sorry' van Theatergroep Aluin en Raymi Sambo Maakt won ze in 2023 een Colombina, de jaarlijkse toneelprijs voor de meest indrukwekkende vrouwelijke ondersteunende rol.

Theater/ Margriet Prinssen / Raymi Sambo Maakt / 'Anton de Kom, mijn vader' / Tekst: Erik Snel, Raymi Sambo / Regie: Raymi Sambo / Spel: Urmie Plein / Muziek: Walther Muringen / Te zien: Schuur, 28, 29 juni/ Meer info: schuur.nl, raymisambomaakt.com

(Haarlems Dagblad, 20 juni 2025)