De Colombiaans-Belgische Annabelle Lopez Ochoa is een drukbezet choreograaf; het afgelopen jaar maakte ze maar liefst 11 nieuwe balletten over de hele wereld. Op 6 februari gaat bij Het Nationale Ballet haar avondvullende ballet Frida in première, geïnspireerd door leven en kunst van Frida Kahlo. Ochoa vertelt het verhaal niet als ‘biopic’, maar aan de hand van aspecten van Kahlo’s persoonlijke belevingswereld.

BROKEN WINGS

"In 2016 ging mijn ballet Broken Wings in première bij English National Ballet, over leven en werk van Frida Kahlo (1907-1954). Vanaf het begin had ik het gevoel dat ik tijd tekortkwam; ik had de opdracht voor een ballet van 45 minuten, achteraf echt te kort om het hele verhaal te vertellen. Haar leven is daarvoor veel te complex en rijk aan beelden. Gelukkig bood Ted Brandsen, directeur van Het Nationale Ballet, aan om hier in Amsterdam een nieuwe choreografie te komen maken. Frida is het ballet dat ik toen eigenlijk al in mijn hoofd had – een uitgebreide versie van Broken Wings –, waarin ik veel meer verdieping heb kunnen aanbrengen door bijvoorbeeld haar relatie met haar man Diego verder uit te werken."

FRIDA

"Ik kende het werk van Kahlo wel, maar raakte pas echt in haar ban toen ik de film Frida (2002) zag. Een tikje geromantiseerde Hollywoodfilm misschien, maar die wel een beeld gaf van het ongelooflijk intense leven dat zij heeft geleid. Als vrouwelijke choreograaf ben ik altijd op zoek naar nieuwe verhalen en in het bijzonder die van sterke vrouwen. Frida Kahlo past daar precies bij; ze is een sterke vrouw die geen makkelijk leven heeft gehad en totaal compromisloos in haar kunst was. Als beeldend kunstenaar was ze haar tijd ver vooruit. Haar bijzondere leven en uitgesproken kunst lenen zich perfect voor een ballet vol surrealisme en poëzie."

PIJN

"Fysiek heeft ze het zwaar gehad: als kind had ze polio en op haar achttiende overkwam haar een zwaar verkeersongeluk. Ze had altijd pijn en moest noodgedwongen veel tijd in bed doorbrengen, plat op haar rug. Vader Kahlo kocht verf en moeder bracht een spiegel aan boven haar bed. Zo is ze begonnen te schilderen, uit verveling.

Ondanks haar chronische pijn zie ik haar absoluut niet als slachtoffer. Ze heeft geleefd, en hoe! Ik vind het bijzonder hoe ze haar fysieke en emotionele pijn heeft kunnen transformeren tot kunst.

In de laatste dagen van haar leven ging Kahlo nog de straat op voor de communistische partij. Het is kenmerkend voor haar: ondanks pijn en ongeluk bleef ze strijden voor haar idealen."

BISEKSUALITEIT

"Ze heeft een vrijgevochten leven geleid en had tijdens haar huwelijk met kunstenaar Diego Rivera seksuele verhoudingen met andere mannen én vrouwen, maar was wel stik jaloers als haar man vreemdging. Het was geen onverdeeld gelukkig huwelijk. Ze zei: 'Ik heb in mijn leven twee ernstige ongelukken gehad. Het eerste was met een bus, het tweede was de ontmoeting met Diego. Dat laatste was verreweg het ergste'."

IMAGO

"Ze wordt weleens de selfie-queen van de twintigste eeuw genoemd, maar dat vind ik niet terecht. Het is waar dat verreweg de meeste van haar 143 schilderijen zelfportretten zijn, maar zij is allesbehalve iemand die wil behagen. Ze maakt zichzelf bepaald niet mooier dan ze was, integendeel: haar zware, aaneengesloten wenkbrauwen of haren op haar bovenlip zette ze extra aan. Ze spreekt tot de verbeelding van een nieuwe generatie, vermoedelijk omdat ze, net als andere grote kunstenaars zoals Dali en Warhol, de kracht van het beeld begreep. Ze kleedde zich uitbundig, met lange rokken, bloemen op haar hoofd, veel rinkelende juwelen. Ze brak alle taboes van haar tijd en groeide uit tot een cultfiguur die anderen inspireert, van Marina Abramovic tot Madonna."

MEXICO

"Frida zei altijd dat ze geboren was in 1910 maar in werkelijkheid was dat 1907. Dat kwam omdat Mexico in 1910 onafhankelijk werd en haar vaderland zo belangrijk voor haar was. Ze werd er lid van de Communistische Partij en trouwde in 1931 met de 21 jaar oudere Rivera, eveneens communist en op dat moment een beroemd muurschilder. Later scheidden ze, om in 1940 weer te hertrouwen.

In haar schilderkunst werd ze door de jaren heen meer en meer geïnspireerd door de Mexicaanse volkskunst, het zogenaamde 'Mexicanismo', dat gekenmerkt wordt door kleurrijke beelden, symbolische verwijzingen naar motieven van de oud-Mexicaanse mythologie en een tweedimensionaal perspectief.

In de muziek voor Frida, gecomponeerd door Peter Salem, zijn harp, gitaar en blazers de hoofdinstrumenten en er klinken liederen van de fameuze Chavela Vargas. Mijn ouders draaiden haar muziek vroeger heel vaak. Haar krachtige, sensuele, doorleefde stem vond ik onmisbaar voor Frida."

ROOTS

"Zoals Kahlo ben ik zelf ook 'mestiza', dat wil zeggen dat ik zowel Spaans als Indiaans bloed heb. Mijn vader is Colombiaans (Mestiza) en mijn moeder Belgisch. Toen ik klein was, wilde ik alleen maar blank en blond zijn. Mijn kleur vond ik verschrikkelijk; op de balletschool in Antwerpen werd ik gezien als een exotisch type, een 'allochtoon', oftewel iemand die er eigenlijk niet bij hoort. Pas veel later, toen de directeur van Luna Negra Dance Company mij vroeg om een ballet te maken over mijn Colombiaanse afkomst, ben ik mijn culturele diversiteit gaan waarderen."

SURREALISME

"Aanvankelijk was Rivera de beroemde kunstenaar en stond Frida in zijn schaduw. In 1938 bezocht de Franse surrealist André Breton Mexico. Hij was gefascineerd door Frida's schilderij Lo que el agua me dio, een soort zelfportret, waarin we haar voeten zien in een badkuip, met daarboven een landschapscollage: een wolkenkrabber, een dood vogeltje op een tak; een vrouw die is gewurgd; een theatraal uitgespreide jurk. Hij prees haar werk aan en noemde haar 'een zuiver surrealist'. Mede dankzij zijn enthousiasme werd zij een internationale beroemdheid. Kahlo beschouwde zichzelf overigens niet als surrealist, ze zei: 'Ik schilder mijn leven'."

FEMINISME

Diego Rivera zei over haar dat ze 'de eerste vrouw in de kunstgeschiedenis was die met absolute en nietsontziende eerlijkheid, en je zou kunnen zeggen met gelaten wreedheid, alle thema's oppakte die vrouwen betreffen.' Ze deed geen enkele concessie aan de geldende smaak en ik denk dat ze daarom nu, voor een nieuwe generatie feministen, als een voorbeeld geldt: iemand die zonder enige concessie te doen, kiest voor wie ze is en wat ze wil zeggen."

SKELETTEN

"In mijn ballet Frida vormen een aantal skeletten als het ware de motor van het verhaal. Zij brengen ook een lichte toon aan in het drama. In Broken Wings waren het er maar vier, nu zijn het er 17. Dat klinkt misschien luguber, 17 skeletten, maar in Mexico is de verhouding tot de dood totaal anders. Daar gaat men ervan uit dat je ziel na je dood nog rondwaart. Elk jaar worden de doden groots herdacht op de Día de los Muertos oftewel de Dag van de Doden. Het leven én de dood worden even uitbundig gevierd. Skeletten en doodshoofden komen overal voor in de Mexicaanse cultuur."

TIEN ZELFPORTRETTEN

"Zelf ben ik niet zo geïnteresseerd in het letterlijke gebaar van het schilderen. Daarom besloot ik de zelfportretten van Frida door tien mannelijke dansers tot leven te laten komen. Ik vind dat mannen de aardse, sensuele en vastberaden energie van Frida het beste kunnen neerzetten. Frida laat ik op spitzen dansen tot het ongeluk, daarna gaat ze verder op balletslippers. Verder maak ik gebruik van de symboliek uit haar schilderijen; een hertje verbeeldt bijvoorbeeld haar eenzaamheid, een vogel haar gevoel voor vrijheid en hoop." (Scenes jan 2020)