Theater Bellevue / De wanen

Interview Olivier Diepenhorst

'Theater waar je gelukkiger van wordt'

Het gebeurt maar zelden dat een voorstelling wegens succes van de kleine zaal naar de grote zaal verhuist. Dat overkomt De wanen, de voorstelling die Haarlemmer Olivier Diepenhorst maakte samen met acteur Alwin Pulinckx en de als toneelschrijver debuterende dichter Ingmar Heytze. Een voorstelling waarin werkelijk alles klopt maar die toch op het laatste nippertje van de ondergang gered moest worden.

De wanen ging in september in première in het Bellevue Lunchtheater in Amsterdam en werd onthaald met vijfsterrenrecensies. De voorstelling was binnen de kortste keren uitverkocht en is nu, vanwege de bijzondere band tussen de Schuur en regisseur Olivier Diepenhorst, twee avonden exclusief te zien in de grote zaal.

Diepenhorst was van 2013 tot 2020 vaste maker bij Toneelschuur Producties: "Voor mij voelt het een beetje als thuiskomen. Extra leuk nu ik zelf intussen – ruim drie jaar geleden – in Haarlem ben gaan wonen. De wanen is een intieme voorstelling die mij heel dierbaar is."

Zijn samenwerking met dichter Ingmar Heytze begon een paar jaar geleden toen Heytze voor hem twee korte stukken van Steven Berkoff vertaalde, wat resulteerde in Eenzame begeerte (2017) bij Theatergroep Suburbia. "Dat werkte heel fijn en toen Ingmar te kennen gaf dat hij 'wel eens' wat voor toneel zou willen schrijven, was ik meteen enthousiast. We wilden allebei graag met Abke Haring werken en zij bedacht dat het een monoloog moest worden."

Heytze bracht het thema in; hij was al eens begonnen aan een dichtbundel over wanen nadat hij zich in 2011 verdiept had in alle mogelijke psychiatrische stoornissen. Zelf heeft Diepenhorst geen directe link met het fenomeen 'wanen', wel is hij erdoor gefascineerd: "De dunne scheidslijn tussen gekte en normaliteit, hoe het kan dat wij überhaupt een eenduidig beeld (denken te) hebben over wat de realiteit is en wat wanen zijn, het is allemaal even interessant."

Heytze heeft wel vijf verschillende versies gemaakt. "Echt buitengewoon bijzonder hoe Ingmar telkens weer opnieuw begon. Hij heeft alles binnenstebuiten gekeerd en al schrijvende telkens iets nieuws ontdekt."

Het leverde een mooie, poëtische maar ook geestige tekst op, geschreven op het lijf van Abke Haring die zich, anderhalve week voor de première, door persoonlijke omstandigheden moest terugtrekken. Even stortte de wereld helemaal in: "Dat was het dan." Totdat, al vrij snel, bij Diepenhorst het besef inhaalde: "Geen idee hoe, maar deze tekst en het werkproces tot nu toe zijn zo bijzonder, dit móet op het podium te zien zijn." Wonder boven wonder bleek Alwin Pulinckx beschikbaar en hij heeft de rol overgenomen; "In no time moest hij zich de tekst eigen maken en dat is waanzinnig goed gelukt. Abke en hij zijn totaal verschillende persoonlijkheden, maar ze beschikken over eenzelfde soort gevoeligheid. Ze kunnen door zichzelf heen laten kijken."

Het is spannend om de voorstelling nu naar de grote zaal te brengen. Het inventieve decor van simpele, in hoogte variërende paaltjes, een ontwerp van Lidwien van Kempen, wordt eenvoudig in een 'zwarte doos' geplaatst. "Het is onmogelijk om dat uit te breiden, het is al heel arbeidsintensief want de 250 paaltjes moeten allemaal met de hand worden geplaatst." De uitgekiende belichting van Yuri Schreuders, de tekst van Heytze, het waanzinnige spel van Pulinckx en niet te vergeten de spannende soundscape van Christiaan Verbeek maken deze voorstelling tot een bijzondere, ervaring. 'De wanen is theater waar je gelukkiger van wordt', schreef de Volkskrant. En zo is het.

(Haarlems Dagblad, 26-1-2023)