Urgent, gewaagd, geëngageerd en spectaculair theater. Inmiddels al voor de vijfde keer brengt Brandhaarden twee weken lang topproducties van vooraanstaande regisseurs of gezelschappen die bijzonder theater maken naar de Amsterdamse Stadsschouwburg. Dit jaar staat het DeutschesSchauSpielHausHamburg centraal. René van der Pluijm, hoofd programmering van de Stadsschouwburg, legt uit waarom.

Van der Pluijm is net terug uit Hamburg als we elkaar spreken, om Schiff der Träume te zien, een van de voorstellingen die hij op voorhand geselecteerd had. De voorstelling is in Hamburg in december in première gegaan en – gelukkig – de verwachtingen zijn meer dan waargemaakt: "Ik wilde dit werk per se naar Amsterdam brengen omdat het zo ontzettend mooi laat zien wat voor theater Karin Beier wil maken." Schiff der Träume heeft als ondertitel Een Europees requiem naar Federico Fellini en gaat over een actueel thema: dat van de vluchtelingen. De voorstelling is losjes geïnspireerd op E la nave va (1983) van Fellini. Net als in Fellini's film botst in Schiff der Träume een luxe cruiseschip midden op zee op een boot met vluchtelingen. "Een heftig onderwerp maar Karin Beier zorgt ervoor dat haar voorstelling vooral in het begin uitermate humoristisch is en, net als je denkt: nu mag het wel wat gaan schuren, kantelt de voorstelling volledig, zowel wat betreft de speelstijl als de muziek als het gebruik van film." Eigenlijk wil hij niet te veel verklappen, omdat regisseur Beier zorgt voor verrassing op verrassing: "Telkens pakt ze weer uit met een nieuwe laag. Op een gegeven moment nemen de vluchtelingen de boot over en tolereren zij de musici alleen nog op het benedendek; een mooie omgekeerde spiegel van de maatschappelijke status quo. Er komt een poging tot verzoening; er wordt gedanst en dan … verandert alles weer radicaal. Een superactuele voorstelling, met 22 fantastische acteurs en livemuziek. Heel gewaagd ook, want als de vluchtelingen de voorstelling 'kapen', worden de Hamburgse topacteurs die de westerse cultuur symboliseren, opeens te kijk gezet als een stel sukkels. Niet te missen."

Unterwerfung

De andere spiksplinternieuwe voorstelling is Unterwerfung, die op het moment dat we elkaar spreken (eind december) nog gemaakt moet worden. Op 6 februari 2016 gaat de voorstelling in Hamburg in première (volgend seizoen maakt Johan Simons een regie bij NTGent ). Het is een bewerking van Houellebecqs recente roman Soumission waarin het Frankrijk van 2022 wordt beschreven, onder een islamitische president. De economie bloeit: omdat vrouwen worden geweerd van de arbeidsmarkt, is de werkloosheid uitgebannen, polygamie zorgt voor een spannend seksleven, de criminaliteitscijfers dalen en de geboortecijfers stijgen. Houellebecq vertelt zijn verhaal vanuit het perspectief van een literatuurprofessor van middelbare leeftijd in midlifecrisis: seksueel is hij uitgekeken, zijn werk vindt hij saai, hij heeft het gevoel dat zijn leven voorbij is. Dan verliest hij zijn baan (alle niet-moslims worden ontslagen), maar hij kan terugkomen als hij moslim wordt. Of hij zover gaat, wordt een van de spanningsbogen. Karin Beier gaat het stuk ensceneren als een monoloog: "Het wordt een 'one man show' in de grote zaal, met steracteur Edgar Selge."

Topvoorstellingen

Behalve deze twee geëngageerde producties heet van de naald, zijn er ook topvoorstellingen te zien, die zich al ruimschoots bewezen hebben. Zoals Der Entertainer naar John Osbornes stuk (vorig jaar nog gespeeld door Toneelgroep Amsterdam), in regie van Christoph Marthaler, een van de grote namen van het Europese theater. Hij verplaatst het klassieke stuk van John Osborne naar het heden voor een tragikomisch verhaal over achterblijvers en verliezers. 'De middenklasse aan de rand van de afgrond, een archetypisch Marthalerthema. Zo deerniswekkend als zijn personages zijn, zo groot is zijn liefde voor hen, voor hun muziek, voor hun milieu, dat hij er een twee uur durende hommage aan wijdt', schreef Der Spiegel.

Van Effi Briest[, Allerdings mit anderem text und aush anderem Melodie] wordt een muziektheaterversie gepresenteerd in regie van Clemens Sienknecht, die als acteur veel bij Marthaler gespeeld heeft. Van der Pluijm: "Effi Briest is een belangrijke roman, vergelijkbaar met Eline Vere qua stijl en thematiek. Daar wordt flink de draak mee gestoken, in een versie die camp en kitsch vermengt, over de top gespeeld met een feilloze timing, met live gespeelde muziek, radiojingles en bekende hits. Erg grappig."

Van Karin Henkel, naast Karin Beier een van de meest interessante regisseurs van dit moment, wordt John Gabriel Borkman getoond. In 2015 is de voorstelling geselecteerd voor het prestigieuze TheaterTreffen in Berlijn, zoals haar voorstellingen de afgelopen vijf jaar vijf keer op rij geselecteerd werden. 'Fenomenaal wat Henkel hier doet, een onheilszwangere Alpendroom van kafkaëske proporties', schreef Die Welt. Voor Van der Pluijm gaf deze voorstelling de doorslag toen hij aan het nadenken was over welk gezelschap hij wilde presenteren: "Ik heb nog nooit zo'n inktzwarte, gruwelijke maar tegelijk ook komische John Gabriel Borkman gezien." (Scenes, jan 2016)