Interview met Ola Mafaalani

'Er moet echt nú iets gebeuren!'

In wezen gaat 'Phaedra in vlammen' over de onstuitbare kracht van de liefde, zegt regisseur Ola Mafaalani. In de voorstelling wordt zichtbaar hoe we allemaal – vrouwen én mannen – gevangen zitten in een wereld die is gebaseerd op verouderde structuren. Het oude is nog niet vergaan, waardoor het nieuwe niet geboren kan worden. Er moet echt nu iets gebeuren!"

'Phaedra in vlammen' is een moderne bewerking van de Griekse tragedie door Nino Haratischwili (zie kader). In het klassieke liefdesdrama wordt Phaedra verliefd op haar stiefzoon, met desastreuze gevolgen; in deze versie is het de ontmoeting met haar aanstaande schoondochter Persea die alles zal veranderen. Mafaalani: Persea is jong en fel; ze schopt keihard tegen de bestaande machtsstructuren aan en Phaedra raakt totaal gefascineerd door haar."

Phaedra is de koningin van Athene, die zich gevangen voelt in een ongelukkig huwelijk met haar man Theseus. Haar onderhuidse onvrede komt naar buiten door het contact met de gepassioneerde en opstandige Persea. Er ontstaat een geheime, passievolle relatie.

Een kolfje naar de hand van Mafaalani die, toen ze werd gevraagd door Het Nationale Theater (HNT) om een regie te komen doen, lang aan het zoeken is geweest naar een geschikt stuk. Het moet over vrouwen gaan, er is in de wereldliteratuur nog een inhaalslag te doen. En het moet kloppen; ik moet het belang ervan inzien." Toen dramaturg Remco van Rijn met 'Phaedra in vlammen' van Nino Haratischwili aan kwam zetten, wist ze meteen: dat gaat het worden! Zij schrijft zo ongelooflijk goed, je zit vanaf de eerste seconde op het puntje van je stoel. En dat heb je lang niet bij alle Griekse tragedies." Ze lacht uitbundig.

Uitbundigheid is misschien wel de meest in het oog springende eigenschap van Mafaalani. Bij onze afspraak, op een van die herfstige dagen van eind september, komt ze me halen uit het café waar we hebben afgesproken. Een en al energie en kleur, een grote gele bloem in haar zwarte haar. Kom, de zon schijnt, we gaan hiernaast op het terras zitten."

Ze is geboren in Syrië en grotendeels opgegroeid in Duitsland. Ze las 'Phaedra in vlammen' dan ook oorspronkelijk in het Duits: Haratischwili is zo rijk met woorden, ik ken niemand die zo inventief met taal speelt." De Nederlandse vertaling van Maaike van Rijn is op haar verzoek nog wat ruwer genaakt door Ko van den Bosch: Ko is iemand die zelf woorden bedenkt, een enorme vrijheid heeft om te spelen met woorden."

Behalve dat er sprake is van een schoondochter (Persea) in plaats van een schoonzoon (Hippolytus in de Griekse mythologie), is er trouwens nog veel meer veranderd door Haratischwili Het is echt een heel eigen stuk geworden, met een andere volgorde, een andere thematiek en een ander einde."

Ze is heel blij met de cast van HNT-acteurs. Met Malou Gorter (Phaedra) heeft ze eerder intensief samengewerkt, bijvoorbeeld bij het legendarische 'Borgen'. De cast is goud. Het is zo bijzonder om te zien hoe verschillend de speelstijl is van de HNT-acteurs. Al spelen ze in één ensemble, ze hebben totaal andere energieën. Die authenticiteit is geweldig. Als ik in een castingbureau had moeten zoeken tussen 500 mensen had ik precies deze acteurs ertussenuit gevist! Ik word gelukkig van het maken van mooie dingen. Wat is er mooier dan werken met zulke goede acteurs? En met een componist die speciaal voor ons nieuwe muziek maakt en voor het werken met vier musici die zo goed begrijpen hoe theater werkt!"

Het is voor het eerst dat ze zich ook intensief met het decor heeft bemoeid: I love it! Ik heb me altijd wel beziggehouden met de beeldende kant van het theater maken. Vorig jaar is helaas decorontwerper André Joosten overleden, met wie ik veel voorstellingen heb gemaakt. Nu heb ik samen met Jeffrey Kranen het decor zelf ontworpen. André is voortdurend in ons aanwezig. Heel spannend!"

'Phaedra in vlammen' is een meeslepend verhaal. Aan het slot komt de liefde tussen de twee vrouwen naar buiten. Tegelijkertijd moet er volgens de nieuwe religieuze wetgeving iemand geofferd worden om de stad te zuiveren van haar zonden. Dat is een bom die ontploft."

Ze vergelijkt Persea met een soort vrouwelijke Jezus. We hebben meer liefde nodig en tederheid. Ik wil dat je dat ook voelt in het theater; als je binnenkomt, moet je als het ware ruiken, dat er met liefde wordt gespeeld. Ik vind dat je het publiek dat moet geven: het zijn allemaal individuen die jou hun tijd geven."

'Phaedra in vlammen' is een belangrijk stuk: het is een oproep tot verandering – en wel graag nu onmiddellijk! Het is genoeg geweest, het zwijgen van vrouwen. Weg met de masculiene power. Koningin Phaedra heeft zichzelf jarenlang weggecijferd voor haar echtgenoot, koning Theseus, maar daar heeft ze genoeg van en Persea breekt voor haar de ketenen. Ik zie een duidelijke parallel met onze tijd. Het oude systeem is op, het werkt niet meer, we lopen tegen alle mogelijke grenzen aan. Vrouwen durven nog niet genoeg hun mond open te doen. Alle vrouwen moeten staan voor de vrouwenstrijd, voor het recht op abortus, tegen oorlog, tegen vernietiging. Er is altijd zo'n moment in de geschiedenis dat het ene paradigma wordt vervangen door het andere, daar houd ik me aan vast. Er moet echt nu iets gebeuren!"

Ze kijkt even op: Dat klinkt misschien naïef maar ik ben ervan overtuigd dat het kan. Misschien zijn er maar honderd mensen nodig om in één mooie feminiene flow de wereld te veranderen."

[in kader] Nino Haratischwili

'Phaedra in vlammen' (2023) is het eerste deel van een trilogie over sterke vrouwen in de mythologie. De andere twee stukken gaan over Penthesileia (2024) en Klytaemnestra (2025).

Het is een bewerking van de klassieke tragedie door de Georgisch-Duitse schrijver Nino Haratischwili. Zij is vooral bekend van 'Het Achtste Leven (voor Brilka)', een monumentaal familie-epos. Aanvankelijk schreef ze 'Phaedra in vlammen' in lijn met de klassieke mythe, waarin Phaedra verliefd wordt op haar stiefzoon. Maar toen zag ze in 2021 de homohaat in haar land toenemen. Ze begon opnieuw en maakte van 'Phaedra in vlammen' een queer-versie.

[in kader] Ola Mafaalani

Regisseur Ola Mafaalani staat bekend om eigenzinnige bewerkingen van grote klassieke titels, altijd over wezenlijke kwesties waarin het politieke en het persoonlijke samenhangen. De Volkskrant noemde haar 'de koningin van de theatrale fantasie'.

Ze maakte naam met beeldende en poëtische voorstellingen als 'Othello', 'Hemel boven Berlijn', 'Fellini' en de theaterhit 'Borgen' (2016). Ze was artistiek leider van het Noord Nederlands Toneel van 2009-2017. Daarna maakte zij voorstellingen vooral bij de opera en in het buitenland (o.a. Berlijn en Riga). Van 2020 tot mei 2024 was zij samen met Adelheid Roosen artistiek leider van Female Economy.

[in kader] New European Ensemble

De uit Letland afkomstige componist Krists Auznieks (1992) schreef speciaal voor de voorstelling nieuwe muziek, die live wordt uitgevoerd door het New European Ensemble op harp, viool, altviool en cello. Het ensemble, dat is opgericht in 2009, heeft een reputatie opgebouwd voor fantasierijke programmering en wordt beschouwd als een van de leidende ensembles in Nederland.

Theater/ Margriet Prinssen / Het Nationale Theater / 'Phaedra in vlammen' /Tekst:Nino Haratischwili /Regie: Ola Mafaalani / Spel: Malou Gorter, Yamill Jones, Yela de Koning, Rick Paul van Mulligen, Sander Plukaard, Gustav Borreman /Muziek: New European Ensemble / Te zien: 2 okt t/m 28 november oa Den Haag, 2 t/m 4 okt, 29/30 okt, 21/22 nov; Amsterdam, 11/12 okt; Haarlem, 25 okt, 18 nov; Zaandam, 31 okt; Alkmaar, 4 nov; Utrecht, 5 nov; Leiden, 13 nov / Meer info: hnt.nl/ phaedra

(Mediahuis, 2 oktober 2025)