Interview Carmen van Mulier en Jimmi Hueting

'Burning Sweetgrass' is bovenal een troostrijke vertelling

We weten allemaal één ding zeker: namelijk dat we doodgaan. Waarom hebben we het er dan nooit over?", zegt Carmen van Mulier. In 'Burning Sweetgrass' gaat UMA dit grote onderwerp te lijf met gamelanmuziek, alledaagse gesprekken, verstilde beelden, meerstemmige samenzang en opzwepende dans.

We hebben de afgelopen tijd alle vier te maken gehad met de dood", vertelt Carmen. Zelf heb ik vorig jaar maar liefst drie sterfgevallen gehad in mijn naaste omgeving." Het bracht hen aan het denken over hoe er hier in het westen mee wordt omgegaan: We praten er liever niet over, alsof we de dood proberen te ontkennen. De dood is iets voor later, het is geen onderdeel van ons leven. Totdat we het van dichtbij meemaken. En als het dan zover is, moet er een begrafenis georganiseerd worden, die vaak gepaard gaat met veel vragen en het nodige ongemak. Want wat wilde de overledene eigenlijk zelf? Of de partner vindt opeens dat hij of zij toch moet worden herdacht in een christelijke kerkdienst, terwijl anderen in de nabije omgeving toch zeker menen te weten dat dat niet de bedoeling zou zijn geweest van de overledene."

Elke cultuur heeft totaal andere rituelen, dat is een andere conclusie die zij, zelf allemaal afkomstig uit andere windstreken, hebben getrokken. Carmens oma is bijvoorbeeld in Suriname begraven: Daar zijn veel duidelijkere rituelen; er wordt gezongen (Singi Neti) en gedanst met de kist. Heel mooi: het leven wordt er gevierd. Eigenlijk is het best gek dat zoiets universeels als de dood cultureel bepaald is."

De muziek wordt gemaakt door componist Jimmi Hueting. In 'Oroonoko' bracht hij zulke uiteenlopende muziekstijlen als Engelse hofmuziek, Surinaamse kawina en elektronische beats bij elkaar. Voor 'Burning Sweetgrass' heeft hij zich laten inspireren door gamelan en Japanse reclamemuziek. Voor 'Oroonoko' resoneerden in de verte de Surinaamse roots van Carmen, nu klinkt de Indische achtergrond van Jamie Grant door." Hij vertelt al veel langer gefascineerd te zijn door gamelanmuziek, een uiterst geciviliseerde muziekvorm, ontwikkeld aan de vorstenhoven en vaak ingezet voor begeleiding van rituelen en ceremonieën. Indonesië is muzikaal het meest diverse land ter wereld; elk eiland heeft wel weer een eigen invulling. Gamelanmuziek werkt met andere toonladders dan westerse muziek dus het is een nieuwe sonische wereld waar je in belandt. Fascinerend."

Jimmi is van oorsprong drummer en van oudsher vormt percussie met wat elektronica een stevige basis voor de sound van het collectief. Hij herkent de gevoelens van rouw die gepaard gaan met een sterfgeval: Die zijn, denk ik, ook verwant aan andere vormen van verlies, zoals liefdesverdriet. Muziek kan veel zeggen wanneer woorden tekortschieten. 'Burning Sweetgrass' is bovenal een troostrijke vertelling."

Ze hebben in het begin vooral heel associatief gewekt, vertelt Carmen: In 'Oroonoko' wilden we echt een verhaal vertellen met een plot, een begin en een eind. Nu zijn we uitgegaan van een montagevoorstelling, waarin we zijn gaan associëren vanuit dans en muziek. We hebben bergen materiaal gemaakt, waar heel mooie scènes bij zaten. Een van die scènes speelde zich af aan het sterfbed van een moeder waar haar dochters aan het wachten maar ook aan het ruziemaken waren. Dat was zo schrijnend en herkenbaar. Uiteindelijk hebben we dat als uitgangspunt gekozen: de voorstelling speelt zich af in een hospice. We laten de familiedynamieken van zo'n moment zien, maar ook het wachten, het zoeken naar afleiding. We spelen de drie zussen zelf maar ook een aantal bijpersonages. En voor het eerst heeft Jimmi ook een 'heuse' rol, naast zijn grote muzikale aandeel."

De voorstelling bestaat uit twee in elkaar overlopende werelden: in de eerste wereld is het spel heel realistisch, legt Jimmi uit: De tv staat aan, je hoort achtergrondgeluiden, geroezemoes, reclame-jingles. Je ziet hoe de verhoudingen zijn rondom het sterfbed van de moeder, je leert de personages goed kennen. In wat wij 'de tweede wereld' noemen krijgt de muziek een steeds grotere rol. We kijken als het ware mee in het hoofd van de moeder die steeds meer morfine krijgt tegen de pijn. Het toneel breekt open en je weet niet meer precies wat er gebeurt en of het nu echt is of alleen verbeelding. De grens tussen waken en slapen, lichaam en geest, leven en dood vervaagt. De moeder is gefascineerd geraakt door sweetgrass, een spiritueel en medicinaal soort gras. Het wordt ook wel 'haar van moeder aarde' of 'the grass that never dies' genoemd. "

Carmen: De voorstelling wordt poëtisch en beeldend in die tweede wereld. Muziek en dans bieden troost, fungeren als uitlaatklep. De choreografie (Cripta Scheepers) is een mix van verschillende stijlen, van bijna mime-achtig tot aan sierlijke Balinese dans. Muziek en dans nemen het over als woorden niet meer toereikend zijn."

[in kader] UMA

Carmen van Mulier, Jimmi Hueting, Cripta Scheepers en Jamie Grant vormen samen het collectief UMA; de naam UMA betekent vrouw in het Sranantongo. In 2022 maakte het gezelschap bij Orkater hun debuut met de goed ontvangen muziektheatervoorstelling 'Oroonoko', een radicale bewerking van de eerste novelle die ooit door een vrouw geschreven werd, door Aphra Behn. Op 7 februari gaat 'Burning Sweetgrass', de tweede voorstelling van UMA, in première.

Theater/ Margriet Prinssen / Orkater De Nieuwkomers - UMA / 'Burning Sweetgrass' / Eindregie: Joost van Hezik / Muziek: Jimmi Hueting / Spel: Carmen van Mulier, Cripta Scheepers, Jamie Grant, Jimmi Hueting / Tournee: 5 feb t/m 25 maart, oa Haarlem, 5 t/m 8; Amsterdam, 15 feb, 20 t/m 22 feb, 14 maart; Amstelveen, 1 maart; Den Haag, 6 maart; Leiden, 12 maart; Alkmaar, 13 maart/ Meer info:

(Mediahuis, 30 jan 2025)