Interview met Daniel van Klaveren

Theater als anti-polarisatiemiddel

QUOTE:

"Het is zowel een spannend avontuur als een coming of age-verhaal"

"Sinds ik tien jaar geleden voor het eerst een opera regisseerde", zegt Daniel van Klaveren, "heb ik mijn hart verpand aan het genre. En mijn passie ligt al vanaf het prille begin bij jeugdtheater." Beide grote liefdes komen bij elkaar in Piratenkoningin: een spectaculair operasprookje, gebracht door geweldige zangers, onder wie Lilian Farahani, Aylin Sezer en Francis van Broekhuizen, met een stoer ensemble dat muziek maakt op het dek, in de kajuit en hoog in de mast.

Piratenkoningin is een samenwerking van zijn eigen gezelschap Theater Sonnevanck met de Nederlandse Reisopera en ROSE stories. Een grootschalige voorstelling maar inmiddels is hij door zijn ervaring met operaproducties al wel gewend aan die manier van werken: "We zijn voor de zomer begonnen met een aantal muzikale repetities. Gelukkig hebben de zangers bij opera hun partij al ingestudeerd zodat je snel aan het werk kunt, anders dan bij theaterproducties waar vaak de eerste week of weken nog om de tafel aan de tekst gewerkt wordt."

Hij werkte al eerder samen met de Reisopera: "Tot nu toe waren dat kleinschalige producties; we wilden al een tijd een gezamenlijke familievoorstelling voor de grote zaal maken. Met ROSE Stories was ik ook al langer in gesprek na onze samenwerking in Noumi, zusje zeven (2018). We vonden elkaar door het boek dat ROSE Stories heeft uitgegeven: Bedtijdverhalen voor rebelse meisjes (Vlag en Wimpel 2018). Dat gaat over historische personages, vrouwen die beroemd hadden moeten worden maar in de vergetelheid zijn geraakt. Het verhaal over de Ierse piratenkoningin Grace O'Malley sprak me heel erg aan; zij is een van de hoofdpersonages in ons – overigens heel eigen – verhaal (zie kader)."

De hoofdrollen zijn voor een aantal door de wol geverfde operasterren: "Lilian Farahani speelt Oona, de hoofdrol; Francis van Broekhuizen speelt de geest van Grace O'Malley, de 'schrik van de zee' en Aylin Sezer speelt Queen Anne, in de verte geïnspireerd door Olivia Colman die zo fantastisch Queen Anne speelde in de film The Favourite. Zij lijkt in het begin lekker slecht, maar ze komt tot inkeer. Echte slechteriken komen niet voor in onze voorstelling, het is niet zo zwartwit."

De Nederlandse componist Monique Krüs heeft speciaal nieuwe muziek gecomponeerd voor Piratenkoningin: "Er zit veel vaart in de voorstelling, vooral door haar geweldige muziek. Het is muziek die heel goed in het gehoor ligt, zonder oppervlakkig te worden, bijna filmmuziek. Ze schrijft melodieën die in je hoofd blijven hangen, een mooie mix van opera en musical. Aan opera kleven zoveel vooroordelen, grotendeels onterecht."

Van Klaveren heeft samen met Xandra Knebel het libretto geschreven: "Dat werkte heel goed. Voor mij werkt het het fijnst als ikzelf aan de bron sta van de tekst. Ik houd ervan om te schrijven. Het is jammer genoeg heel tijdrovend en dus niet goed te combineren met mijn andere werkzaamheden als regisseur en artistiek leider. De komende tijd ga ik vooral bestaande bronnen bewerken, voor heel nieuw werk is nu weinig tijd."

Het decorontwerp is van Eddy van der Laan (Atelier Clement): "Het decor bestaat vooral uit een plateau met verschillende verhogingen van ongeveer zeven bij zeven meter, dat op verschillende manieren kan draaien en bewegen. Zo wordt het een weeshuis of het piratenschip of het schip van de koningin. Er wordt telkens een andere wereld gecreëerd, vooral in de verbeelding. We willen niet te veel invullen, maar ook niet te veel abstraheren. In de kostuums (ontwerp: Sanne Oostervink) zul je ook historische verwijzingen vinden, maar het is vooral een sprookje dat zich in elke tijd zou kunnen afspelen."

Voor hem zijn twee dingen essentieel. "Piratenkoningin gaat over identiteit, het is in feite een coming of age-verhaal, het gaat over ontdekken wie je bent en waar je je thuis voelt. Oona groeit op in een weeshuis dus voor haar is de vraag 'waar hoor ik thuis?' wezenlijk. In het weeshuis probeert ze zich aan te passen aan de strenge normen en alles goed te doen. Vergeefs natuurlijk want het weeshuis wordt geregeerd door Charles Dickens-achtige griezels, zoals een conciërge met krabhanden.

Daarnaast is er het actuele thema van leiderschap. Grace O'Malley is van de oude stempel: het doel heiligt de middelen, vindt zij. Queen Anne heeft weliswaar macht maar ze richt zich vrijwel uitsluitend op haar privéwereld: haar grote liefhebberij is het knuffelen van konijnen. Oftewel: zij neemt geen enkele verantwoordelijkheid voor haar daden. Aan het eind van de voorstelling is Oona een soort leider 2.0: ze weet daarbij mensen voor zich te winnen én haar menselijkheid te behouden."

Toch een moralistisch sprookje? "Een beetje moraal is niet zo slecht, denk ik. Het is een dilemma voor een jeugdtheatermaker. Je wilt in deze gepolariseerde tijden juist graag de mogelijkheden laten zien om het anders te doen, om niet in het eigen gelijk te blijven hangen, maar uiteraard zonder dat het boodschapperig klinkt. En het wordt vooral een spannende, opzwepende voorstelling, met veel humor."

Hij heeft zijn hart verpand aan het maken van voorstellingen voor de jeugd: "Het is zo belangrijk om kinderen te laten zien dat er verschillende perspectieven bestaan, dat je op allerlei manieren kunt kijken naar de werkelijkheid. Ik zou willen dat kinderen elke maand een andere voorstelling zouden zien: stel je voor wat voor een geweldig breed spectrum ze dan zouden krijgen: van personages, van hoe je naar dingen kunt kijken, van hoe je conflicten oplost. Een soort training in mens-zijn. Het zou een wereld van verschil maken."

[in kader]

Nederlandse Reisopera, Theater Sonnevanck en ROSE stories,

Piratenkoningin

Te zien: oktober - november 2024

Info: sonnevanck.nl/voorstellingen/piratenkoningin/

[in kader] Daniel van Klaveren

Daniel van Klaveren (1983) is acteur, schrijver, docent, regisseur en sinds 2021 artistiek directeur van Theater Sonnevanck, het jeugdgezelschap van het oosten. Als operaregisseur debuteerde hij in 2014 bij Opera Zuid met Die Fledermouse; hij geeft acteerles aan de Dutch National Opera Academy.

Zijn liefde voor het werken voor een jong publiek kreeg vaste vorm bij Theatergroep Wederzijds en van 2008 tot 2012 bij de Toneelmakerij. Vanaf 2013 werkte hij voor o.a. Opera Zuid, het Nieuw Utrechts Toneel, STIP producties en verschillende theateropleidingen. Vorig jaar maakte hij de spectaculaire muziektheater-voorstelling De geheime tuin, naar het beroemde jeugdboek, een coproductie met 45 musici van Phion. Begin 2024 sloegen Phion en Theater Sonnevanck opnieuw de handen ineen voor de muziektheatervoorstelling Robin Hood, geschreven door Ilse Warringa.

In 2022 sprak hij De Staat van het Jeugdtheater uit tijdens het Jeugdtheatergala: '

"Kruip in de haarvaten, ga de kleine steden, de dorpen, de scholen in; verdiep je in je publiek en verspreid het anti-polarisatie-theater."

[in kader] Piratenkoningin: het verhaal

Centraal staat het jonge meisje Oona die in een weeshuis op een rotsachtige kust aan de zee woont. Samen met haar beste vriend Tony hoopt ze elk weekend weer om te worden meegenomen door de papa's en mama's die op bezoek komen. Op een nacht verschijnt haar de geest van de beruchte piratenkapitein Grace O'Malley. Zij vindt dat Oona haar eigen pad moet kiezen en moet vluchten uit het weeshuis. Diezelfde nacht wordt Toby meegenomen door de Queen. Oona springt samen met Grace op een schip waar ze zich ontpopt als een geboren piratenkapitein. Ze zullen Toby terugkrijgen, hoe dan ook.

(Scenes, zomer 2024)