Interview Dinda Provily en Emma Linssen

'Een beetje troost bitte'

Theatermakers Dinda Provily en Emma Linssen laten de filosofen Nietzsche en Schopenhauer samen door Bayreuth wandelen in een verrassend vrolijke en hoopgevende voorstelling. Een show over de 'lijdende mens'.

Filosofie zit in de lift. Er is meer belangstelling voor cursussen, er zijn zelfs meer theatervoorstellingen, zoals de serie van Bo Tarenskeen over 'Wittgenstein' en 'Schopenhauer', dat onlangs uitkwam in de succesvolle filosofie-theaterreeks van Het Zuidelijk Toneel. Hoe dat komt? Emma: Het zoeken naar betekenis, naar zingeving wordt natuurlijk sterker in een maatschappij die chaotischer is en meer angst aanjaagt. Daar komt bij dat er steeds meer wordt geprobeerd om filosofie toegankelijker te maken, bijvoorbeeld in de genoemde voorstellingen en zeker ook door ons. Filosofie wordt kortom steeds aantrekkelijker!"

Het is ook geen toeval dat Schopenhauer in maar liefst twee voorstellingen tegelijk figureert: Hij schrijft enorm levendig over het leven en hij heeft een goed gevoel voor humor. Gek genoeg wordt hij op de universiteit niet uitgebreid behandeld, maar zijn werk leent zich bij uitstek voor het theater. En een van zijn centrale thema's, dat van de wil, is op dit moment hot. We willen te veel met z'n allen, we willen gelukkig zijn, we willen perfectie. Maar houden we onszelf niet voor de gek met deze non-stop feelgood-ideologie? Is het leven soms niet gewoon moeilijk?"

Dinda: Schopenhauer heeft het lijden van de mens uitvergroot, tot hilarische proporties. Hij overdrijft zo vreselijk dat het weer komisch wordt. In de voorstelling gaan we op zoek naar antwoorden en een beetje troost, bitte."

'Arthur&Friedrich - Een nacht in Bayreuth' begint heel persoonlijk, met de twee theatermakers Emma en Dinda, die bekennen dat ze het zelf soms ook niet zo goed weten, dat ze zich af en toe ongelukkig voelen of bezorgd zijn over de toekomst. Zo hebben ze elkaar ontmoet, omdat ze allebei 's nachts gingen wandelen als ze weer eens niet in slaap konden komen. Vandaar de vorm, die ze hebben gekozen, die van een nachtelijke wandeling van de twee filosofen. In werkelijkheid hebben Nietzsche en Schopenhauer elkaar nooit ontmoet.

Aanvankelijk zijn de twee filosofen het helemaal met elkaar eens: 'leven is lijden', maar gaandeweg ontstaat er een steeds groter wordende kloof. Schopenhauer is ervan overtuigd dat het lijden wordt veroorzaakt doordat de mens voortdurend van alles wil. De mens zou moeten stoppen met willen. Nietzsche gelooft dat lijden een functie heeft, je moet het ongeluk juist recht in de ogen aankijken.

Dinda: Uiteindelijk gaat het bij Schopenhauer toch ook over naar elkaar omkijken, naar medelijden tonen en erbarmen. Nietzsche zet zich daartegen af, hij wil geen verbinding zoeken, maar betekenis geven. Hij zou zeggen: er is geen rust mogelijk. Alles is voortdurend in verandering. Als je daar nee tegen zegt, zeg je in wezen ook nee tegen het leven."

In de voorstelling speelt Dinda de rol van Friedrich Nietzsche, gekleed in een stoere leren jas; Emma is Arthur Schopenhauer in een grijs pak met een rood dasje. Had het ook andersom gekund? Emma: Ja, dat had eigenlijk net zo goed gekund. Het is toevallig zo ontstaan. Voor ons persoonlijk geldt dat we ons met beide uitgangspunten kunnen vereenzelvigen."

Wel worden de heren aan het slot van de voorstelling geconfronteerd met de praktijk. Wat doe je bijvoorbeeld met iemand die bedelt? Geld geven om de armoede, al weet je dat het tijdelijk is, te verzachten of maak je het dan alleen maar erger? Of wat doe je wanneer er iemand voor je neus dreigt te verdrinken? Ingrijpen of niet?

Beide filosofen staan niet bepaald bekend om hun vrouwvriendelijkheid, integendeel. Daar wordt niet naar verwezen. Dinda: Daar hebben we lang mee geworsteld. Vooral Schopenhauer staat inderdaad bekend om zijn misogynie. Uiteindelijk hebben we besloten om het er niet over te hebben. Het voelt veel sterker om er eenvoudigweg geen stem, geen ruimte aan te geven."

[in kader]

Emma Linssen en Dinda Provily studeerden beiden af aan de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie. Daarna studeerde Emma filosofie. Ze schreef haar masterscriptie over de dood in het denken van twee existentialistische denkers, Martin Heidegger en Jean-Paul Sartre. Samen met Dinda maakte ze over hetzelfde onderwerp met veel succes een voorstelling: La Grande Finale (2023). Arthur&Friedrich - Een nacht in Bayreuth is hun tweede voorstelling als filosofisch theaterduo.

Theater/ Margriet Prinssen / Linssen&Provily / 'Arthur&Friedrich - Een nacht in Bayreuth' / Concept, tekst en spel: Dinda Provily en Emma Linssen/ Eindregie: Lowie van Oers / Te zien: Schuur, 8 mei/ Meer info: schuur.nl, linssenprovily.nl

(Haarlems Dagblad, 1 mei 2025)