Interview Bianca van der Schoot en Thijs van Vuure

Komisch en emotioneel stuk over de zoektocht naar verbinding

Na alle problemen van het afgelopen seizoen, maakt artistiek directeur Eline Arbo een statement van jewelste met de voorstelling: Tijd voor geluk. 'Als gezelschap, als huis, zochten we naar nieuwe gedeelde waarden en vonden we het verlangen terug te keren naar wat theater voor ons is: een oefening in inlevingsvermogen.'

Het is, zacht gezegd, geen lekkere binnenkomer geweest voor Eline Arbo, het begin van haar loopbaan als artistiek directeur van Internationaal Theater Amsterdam: negatieve publiciteit over haar voorganger Ivo van Hove, interne strubbelingen en last, but not least, een halvering van de landelijke subsidie, met alle consequenties voor de organisatie de komende jaren. Tijd om het tij te keren, besloot Arbo met een extra ingelaste productie. Tijd voor geluk.

Inmiddels heeft zij zelf, als direct gevolg van dat turbulente jaar, even een stapje teruggedaan en Bianca van der Schoot – zie kader – gevraagd om de regie te doen. Eline's artistieke en persoonlijke partner Thijs van Vuure, als altijd verantwoordelijk voor de muziek, zit er ook bij tijdens de repetitie, een paar weken voor de première.

Ik ben met mijn neus in de boter gevallen, vertellen ze na afloop. Ze zijn net aan het werk aan een scène in het tweede bedrijf waarin van alles is veranderd; de personages zijn aan het zoeken naar de juiste plek om te staan, de goede toon en de precieze onderlinge interacties. Thijs: De puzzel is nog nooit zo groot geweest. We zijn nu op ongeveer driekwart van het stuk en de onderlinge spanningen tussen de personages stapelen zich op. Iedereen leeft in zijn eigen wereldje en hoe komen ze weer bij elkaar? Dat zijn we nu aan het uitzoeken met z'n allen en dat is letterlijk even zoeken. Interessant want uiteindelijk is dat ook het onderliggende thema van het stuk: mensen dreigen steeds verder uit elkaar te groeien, terwijl we moeten proberen elkaar te begrijpen en ons met elkaar te verbinden. Theater is daar bij uitstek hét medium voor. Het klinkt misschien oubollig, als een naïeve jarenzestig-gedachte, maar een alternatief is er niet. Het alternatief is verschrikkelijk."

'Tijd voor geluk' ('Tid for glede', 2020) is een toneeltekst in twee bedrijven van de Noorse schrijver Arne Lygre. Het stuk begint met een moeder die samen met haar dochter op een bankje zit te wachten op haar zoon. Het bankje wordt een ontmoetingsplek voor een verzameling passanten; een buurman, zijn ex-vrouw, een weduwe, haar volwassen stiefkinderen. Ze raken steeds meer verwikkeld in elkaars leven.

In de – inmiddels jarenlange – samenwerking van Arbo en Van Vuure, is hij altijd verantwoordelijk voor het muzikaal ontwerp en de composities van de voorstelling: In dit geval ben ik vanwege het thema gaan nadenken over wat mensen, muzikaal gezien, bij elkaar brengt. De hoofdpersoon (Minne Koole) probeert in het tweede deel op een feestje de gasten samen te laten zingen. Voor mij persoonlijk is samen muziek maken het mooiste wat er is. Op mijn achtste begon ik met klarinet spelen en mocht ik meedoen aan een groot muziekevenement op de Zaan; met alle orkesten en koren speelden we Händels 'Watermuziek'. Dat was zo'n waanzinnige ervaring: ik voelde me tegelijkertijd zo alleen en zo samen, onderdeel van iets groots. In de voorstelling gaan we ook samen zingen."

Daarnaast werk ik graag met blokfluit, misschien omdat het voor heel veel mensen een eerste (al dan niet) dierbare kennismaking met muziek is. Ik heb de acteurs een goede blokfluit cadeau gedaan en geef hen nu les. Het is een lief en naïef instrument: mooi omdat je er niet mee kan liegen. Net als de stem, is het geluid van de blokfluit altijd eerlijk en kwetsbaar. Ik heb een klein stuk gecomponeerd à la Bach dat gespeeld wordt in de voorstelling. Daarnaast speelt Minne orgel, ook een van mijn lievelingsinstrumenten, waarschijnlijk omdat er vroeger in de kerk orgel werd gespeeld. Dat was mij heel dierbaar. Het is echt een instrument dat mensen bij elkaar kan brengen. Minne speelt op een Yamaha, daar kan je ook lekker op spacen. Mooi om mee uit te pakken."

Intussen komt Bianca van der Schoot erbij zitten, enorm opgelucht omdat na de wat moeizame zoektocht voor de pauze, alles opeens helemaal op zijn plek blijkt te zijn gevallen. Ze is pas een maand geleden betrokken geraakt bij de voorstelling: Ik had toevallig net even vrij gepland en toen Eline me belde, moest ik wel even nadenken. Maar het is zo'n mooi stuk en het zijn zulke geweldige acteurs dat ik niet lang heb geaarzeld. Het concept en de vormgeving – een witte ruimte en witte kostuums – stonden al min of meer vast, maar ik voelde me daar meteen helemaal in thuis. Het is ook echt opgezet als ensemblestuk: de acteurs zijn vanaf het begin enorm betrokken. Dat past heel erg bij mijn normale werkwijze als maker van experimentele en fysieke voorstellingen."

Wat haar ook bevalt aan het stuk, vertelt ze, is dat de personages geen namen hebben maar titels: een moeder, de zoon, een buurvrouw: Ze spelen samen een spel, zoals kinderen een spelletje beginnen: 'Dus jij bent de moeder…'. Dat heeft een bepaalde lichtheid, een relativering van de ernst van het spel die me heel erg aanspreekt. 'Tijd voor geluk' heeft te maken meteen zoektocht naar die korte momenten dat je als mens gewoon bestaat, een lichaam dat ruikt, proeft, ervaart, simpelweg gezegd is. Ik heb een achtergrond in de mime; mijn werk gaat altijd over de vraag: wat of wie bestuurt dit lichaam? Ook al is het een tekststuk, het gaat voor mij ook heel erg over al die losse levens, die losse lichamen die aan elkaar raken, soms, even. Hoe knopen we die verhalen aan elkaar? Wat er nu gebeurde aan het eind van de repetitie, waardoor alles bij elkaar kwam, was een magistrale scène van Marieke Heebink die de moeder speelt. Dat ging met zoveel lef en energie. Theater gaat over ruimte maken, je weg zoeken door een donker bos. In deze voorstelling is het 'ik-personage' als het ware de zon. Om hem cirkelen de anderen als sterrenconstellaties, met elk een andere energie. Misschien is dat wel de kortste definitie van wat theater is: het kanaliseren van energie. 'Tijd voor geluk' is een komisch, soms absurdistisch, maar altijd diep emotioneel stuk over de zoektocht naar verbinding. Ik ben heel blij dat iedereen met mij dat donkere bos in durft te gaan."

[QUOTE]

'Theater is bij uitstek hét medium voor verbinding. Het klinkt misschien oubollig, als een naïeve jarenzestig-gedachte, maar een alternatief is er niet'

[in kader] Bianca van der Schoot

Bianca van der Schoot is een Nederlandse theatermaker, performer en actrice, bekend om haar experimentele en beeldende benadering van theater. Ze studeerde in 1999 af aan de Mime Opleiding in Amsterdam en vormt sinds 2000 samen met Suzan Boogaerdt het kunstenaarsduo Boogaerdt/VanderSchoot. Hun werk bevindt zich op het snijvlak van performancekunst, theater en beeldende kunst, en onderzoekt thema's als de invloed van beeldcultuur en technologie op de mens.

[in kader] Thijs van Vuure

Thijs van Vuure studeerde biologie en filosofie aan de Vrije Universiteit (Amsterdam). Na zijn master biologie studeerde hij instrumentale uitvoering en muziekcompositie aan de Hogeschool voor de Kunsten (Utrecht) en beeldende kunst aan de Rietveld Academie.

De laatste jaren heeft Thijs zich gespecialiseerd in componeren, arrangeren, sounddesign en muziekregie voor theater. Hij werkt veel samen met Eline Arbo, maar ook met andere regisseurs en treedt regelmatig op met wisselende instrumenten en stijlen.

Theater/ Margriet Prinssen / Internationaal Theater Amsterdam / Tijd voor geluk / Concept en idee: Eline Arbo / Tekst: Arne Lygre / Regie: Bianca van der Schoot

/ Muziek: Thijs van Vuure / Te zien: Internationaal Theater Amsterdam, 10 t/m 14 juni en 11 t/m 28 sept / tourneedata nog niet bekend

(Mediahuis, 29 mei 2025)