Interview met Erik Whien

'Deze voorstelling gaat over rouw'

Jacob Derwig was 28 toen hij als acteur doorbrak met de rol van Hamlet. Nu speelt zijn zoon Roman (20) de hoofdrol, naast en tegenover zijn vader.

In een 'theatraal spiegelpaleis' onderzoekt regisseur Erik Whien via het verhaal van 'Hamlet' complexe thema's: de verhouding tussen vader en zoon, onderling vertrouwen, de afwisseling van generaties, de grens tussen echt en nep. Wat is theater, wat is spel, wat is echt?

Een dag voor de eerste try-out op 26 maart zie ik een generale repetitie. Voor het eerst is er publiek bij, een handjevol medewerkers van Theater Rotterdam. Er staat nogal wat druk op het team: het aantal interviewaanvragen is gigantisch, de belangstelling groot. Geen wonder, Jacob Derwig is onbetwist een van de grootste acteurs in Nederland, al sinds die legendarische 'Hamlet', en het gegeven van vader en zoon in combinatie met Shakespeares klassieker is bijna te mooi om waar te zijn.

Het idee om vader en zoon samen te laten spelen komt bij Whien vandaan. Hij werkt al jaren intensief samen met Jacob en hij komt dus geregeld bij de Derwigs thuis. Ik ken Roman al vanaf zijn tiende. Hij had al jong belangstelling voor toneel en op zijn zeventiende is hij naar de Toneelschool gegaan. Hij zit nu in het derde jaar dus in feite is dit zijn (eerste!) stage."

Aanvankelijk had Whien het plan om een solo maken met Jacob. Ik zag voor me dat Jacob weer terugging naar de rol die hij ooit had gespeeld, zo'n beetje als in 'Krapps laatste band' van Beckett. Mooi idee maar al snel begon het te borrelen: hoe waanzinnig zou het niet zijn wanneer Roman meedeed en de rol van Hamlet zou vertolken? Ik stelde het voor aan Jacob die netjes zei dat hij erover na zou denken en het zou bespreken maar ik zag aan zijn ogen dat er ook bij hem meteen iets begon te twinkelen. Uiteindelijk hebben zowel Jacob als Roman volmondig ja gezegd."

Whien wilde niet alleen de focus op die twee acteurs, er moest nog iemand bij. Dat werd Hannah Hoekstra, met wie Whien ook al veel vaker heeft samengewerkt: Hannah is geweldig en de perfecte persoon om te laveren tussen die twee mannen. Ze is heel stevig en liefdevol zonder zich op de voorgrond te duwen maar ook zonder zichzelf weg te cijferen."

De oorspronkelijke tekst is stevig bewerkt door Whien en Derwig: We hebben het aantal personages flink teruggeschroefd en alle scènes tot de kern gestript. Het is natuurlijk een heerlijk stuk om te spelen omdat het voortdurend gaat over theater. Shakespeare was zelf van oorsprong een acteur. Hij speelt meesterlijk met het spel tussen waarheid en leugen, tussen echt en nep, tussen theater en werkelijkheid. Hij laat in 'Hamlet' zelfs een toneelstuk opvoeren, 'De Muizenval'."

Dat levert een geweldige scène op waarin de twee Derwigs je alle hoeken van het toneel laten zien. Ze stappen ook echt uit de vierde wand: 'Papa, ik heb jou ooit zo mooi zien spelen. Doe dat nog eens!', zegt Roman vanaf de publiekstribune.

Bij Jacob zie je dan de hand van de meester, echt geniaal hoe hij dat doet. Bij Roman voelt het anders, voelt het levensecht, juist omdat hij nog die uitstraling van 'puppy' heeft. Hij is nog maar twintig, op een bepaalde manier is hij nog een kind. Hij heeft nog niet zo goed leren liegen. Zijn acteren heeft daarmee ook iets 'echter dan echts'. Ik heb enorme bewondering voor hem gekregen. Hij kijkt het beest echt in de bek, hij gaat helemaal met de billen bloot."

Het is een gestileerde voorstelling, alles is teruggebracht tot de essentie, ook in decor en licht. De beroemde scène waarin Hamlet de geest van zijn vader hoort spreken, speelt Hamlet in zijn eentje, als een dialoog: hij zet een stapje vooruit en spreekt met lage stem, dan is hij de vader: Voor mij is dat de enige manier om het te doen. Hij ziet zijn vader als het ware voor zijn geestesoog verschijnen, het zit allemaal in zijn eigen hoofd. In onze versie is het alsof je je in Hamlets hoofd bevindt. De twee andere acteurs vertolken een aantal dubbelrollen.

Deze voorstelling gaat niet zozeer over wraak, zoals de meeste interpretaties van 'Hamlet', maar vooral over rouw. De voorstelling speelt zich in een vrij sober en donker decor, de kleding is zwart. Hamlet heeft zijn vader verloren, hij maakt alle stadia door van de rouw: onbegrip, woede, waanzin en peilloos verdriet. Alles werkt toe naar het moment waarin hij kan accepteren dat zijn vader dood is. 'De rest is stilte', klinkt er dan."

Het licht is heel belangrijk, juist in een voorstelling over rouw, zegt Whien: Het is niet alleen maar zwart op zwart. Aan het eind staan de drie spelers hand in hand, Hamlet in het midden. Het verhaal wordt afgewikkeld: de ene dode na de andere. We zien geen gifbeker, geen schermgevecht, geen dood neervallende spelers. Personages 'echt' laten doodgaan op het toneel ziet er altijd knullig uit. Sterven staat voor mij voor een overgang, het begin van een nieuwe fase. Een wedergeboorte."

[in kader] 'Hamlet'

Shakespeares 'Hamlet' (1602) gaat over de jonge Deense prins Hamlet die rouwt om zijn overleden vader. Zijn moeder Gertrude is al snel hertrouwd, met Claudius, de broer van haar man. Hamlet ontmoet de geest van zijn overleden vader die hem vertelt dat hij is vermoord door Claudius en tot wraak oproept. Hamlet twijfelt: wat moet hij doen? Is hij ten prooi aan waanzin of is Claudius echt een moordenaar? Met twee bevriende toneelspelers voert Hamlet een toneelstuk op voor Claudius en Gertrude waarin een koning op soortgelijke wijze als zijn vader wordt vermoord. Uiteindelijk sterven alle hoofdpersonen via gif of het zwaard.

Theater/ Margriet Prinssen / Theater Rotterdam / Hamlet / Tekst: William Shakespeare / Bewerking: Erik Whien en Jacob Derwig, in samenwerking met Koen Tachelet, gebaseerd op de vertaling van Bert Voeten / Regie: Erik Whien / Spel: Roman Derwig, Jacob Derwig en Hannah Hoekstra / Tournee 26 mrt t/m 3 mei, oa Alkmaar 8 april; Utrecht, 11 april; Den Haag, 19 t/m 23 april; Amstelveen, 18 april; ITA, 2 en 3 mei/ Meer info: theaterrotterdam.nl

(Mediahuis, 20 maart 2025)