Likeminds / Vecht

Interview Nadia Amin

'Ik wil relevant theater maken'

Zoals de meeste mensen had theatermaker Nadia Amin tot voor kort geen idee hoe erg het echt was, vertelt ze. "Ik begrijp pas door het maken en spelen van Vecht enigszins wat de verwoestende gevolgen van het toeslagenschandaal voor een individu daadwerkelijk kunnen betekenen."

Theatergezelschap Likeminds vroeg toneelschrijver Maxine Palit de Jongh om een tekst te schrijven voor een theaterfestival rondom institutioneel racisme. Ze schreef een monoloog waarin het verhaal van duizenden werd verteld via één vrouw, Vecht. Daarvan werd een voorstelling gemaakt die maar liefst voor twee belangrijke prijzen werd genomineerd: die van de BNG Bank prijs, een prijs voor nieuwe makers, en die voor de beste hoofdrolspeler, de Theo d'Or, voor Nadia Amin. Dit najaar maakt Vecht een tournee door het land.

Een paar dagen voor de tourpremière op 7 september brak Nadia haar voet. De week erna was het Gala waarop de theaterprijzen bekend zouden worden gemaakt. Het was een rollercoaster van emoties. "Ik heb de première uiteindelijk gespeeld in een rolstoel, op van de zenuwen en stress." Dat ging eigenlijk heel goed, maar inmiddels is haar voet vrijwel genezen en kan ze de voorstelling weer 'gewoon' spelen.

In de voorstelling maken we zo'n vijftien jaar mee van het leven van Zafirah, een vrolijke vrouw die het voor elkaar lijkt te hebben: ze is positief, vrijgevochten, heeft een prettig leven. Totdat ze de ene blauwe envelop na de andere krijgt, beschuldigd wordt van fraude en in een gruwelijke fuik terechtkomt. Schulden, boetes, meer schulden. Ongeloof, verbijstering, verdriet. Haar kinderen worden haar afgenomen, haar leven wordt helemaal kapotgemaakt. Nadia speelt de rol van Zafirah maar treedt ook op als verteller: "Het is nodig om af en toe even afstand te nemen. Het is een confronterend verhaal, veel toeschouwers blijken heel erg geraakt te zijn. Na afloop zijn er ook nagesprekken georganiseerd (zie kader) waarbij iedereen welkom is. Het is een hartverscheurende geschiedenis. Maar ik ben geen maatschappelijk werkster, ik heb ook niet de illusie dat ik de wereld kan verbeteren met theater. Al wil ik wel relevant theater maken dat gaat over dingen die echt belangrijk zijn voor mensen."

Een belangrijke rol speelt de vormgeving van Loes Schakenbos: "Ze heeft het lichtontwerp bedacht dat langzaam van warm naar steeds kouder licht gaat, maar ook het decor ontworpen: een huis dat langzaam maar zeker totaal onttakeld wordt." In alle opzichten eindigt het verhaal van Zafirah als een Griekse tragedie. Maar wel een met impact.

Hoe aangrijpend de monoloog wel is, blijkt vaak na afloop, vertelt ze: "Het blijft vaak helemaal stil, er komt geen applaus. 'Mogen we hier wel voor klappen?. Ook voor mijzelf is het een emotionele worsteling. Ik merk, als ik me echt verbind – dat is de truc, elke keer weer –, dan komt er een stroom los. Het is een laag die je aanboort, het maakt dat ik me betrokken voel."

Schrijver Maxine Palit de Jongh en de initiator van het project, dramaturg Liet Lenshoek, hadden aanvankelijk een ander eind bedacht. "Maar je ziet hoe iemand die zo positief begint langzaam maar zeker helemaal gesloopt wordt. Hoe ze ook haar best doet; ze raakt stukje bij beetje alles kwijt wat haar leven waardevol maakte. We vonden daarom dat we moesten eindigen met de boodschap: dit is kapot. Generaties zijn hierdoor voor het leven beschadigd."

(Haarlems Dagblad, 10-11-2023)