Theater/ Margriet Prinssen / Het Nationale Theater / Antigone / Tekst: Jean Anouilh / Regie: Nina Spijkers / Spel: Yela de Koning, Mark Rietman, Emma

Buysse, Sander Plukaard, Betty Schuurman, Ṣayọ Cadmus, Mike Zanting / Meer info: hnt.nl

Interview Nina Spijkers, Yela de Koning en Mark Rietman

'Klassiek repertoire kan begrijpelijk zijn én sexy'

'We hebben Antigone's nodig om de wereld te veranderen, maar Kreons om hem draaiend te houden', zegt regisseur Nina Spijkers. In deze versie van de klassieker staat de confrontatie tussen Antigone en Kreon centraal. Een grootse, muzikale voorstelling over de strijd tussen idealisme en maatschappelijk belang.

Het is de eerste 'montagedag', de eerste keer in een echt theater in plaats van in de beperkingen van een repetitiestudio met tl-licht. "Altijd heel spannend", vertellen hoofdrolspelers Yela de Koning (Antigone) en Mark Rietman (Kreon) na afloop: "Opeens zie je hoe het er echt uit gaat zien, eindelijk in het echte decor, met kostuums, muziek, licht, zendertjes, met alles erop en eraan." Achterin de zaal achter de regietafel zit Spijkers, die vanachter een microfoon instructies geeft: 'Probeer het nog eens, maar dan iets langzamer.' Rietman kijkt toe vanuit de zaal; hij zit niet in de scène die gerepeteerd wordt. "Het wordt prachtig.", concludeert hij.

Nina Spijkers heeft een reputatie als het gaat om het opnieuw vertellen van klassieke repertoire, zoals Coriolanus (2023) waarin ze de hoofdrol van legerkoning door een vrouw liet spelen (niet toevallig ook Yela de Koning). In Het temmen van de feeks (2019) liet ze de vrouwenrollen door mannen spelen en andersom.

Al speelt de gender(on)gelijkheid in haar werk altijd een vanzelfsprekende rol, in deze Antigone staan andere thema's voorop. Ze koos voor de versie die Anouilh maakte van Sophocles aloude tragedie (zie kader): "In zijn versie gaat het meer om een botsing van visies dan om een botsing van karakters. Dat vind ik interessanter: Kreon en Antigone krijgen allebei veel meer ruimte om nuance aan te brengen. Er zit een prachtige scène in waarin zij heel open met elkaar spreken. De personages zijn meer uitgediept."

"We zouden allemaal wel graag Antigone willen zijn maar in werkelijkheid hebben maar weinig mensen de ballen om zulke principiële keuzes te maken", zegt Spijkers. "Je zou kunnen zeggen: ze weet dat ze gaat sterven als ze tegen de wil van Kreon ingaat. Wie heeft daar wat aan? Maar uiteindelijk gaat het erom dat ze een toekomst voor zich ziet van ja knikken en compromissen sluiten. Dat weigert ze. Er zit veel kracht in iemand die laat zien dat je altijd 'nee' kunt zeggen. Maar aan de andere kant is Kreon ook iemand die begrijpelijke en in zekere zin dappere keuzes maakt. Hij is politicus geworden tegen wil en dank, omdat hij nu eenmaal de volgende in lijn was. Hij neemt de verantwoordelijkheid op een moeilijk moment in de geschiedenis en ook daar is moed voor nodig. Zeker als je de verbinding legt naar onze eigen tijd, is dat een integere keuze: ga er maar aan staan!"

"Kreon is minder een 'bad guy' dan in het oorspronkelijke verhaal", beaamt Rietman. "Het is een gelaagder personage. Kreon houdt van toneel en poëzie, het is absoluut geen brute despoot. Hij zit vast; hij moet wel trouw blijven aan de politieke insteek die hij heeft gekozen om het land te redden. Als hij toegeeft, nadat Antigone tegen zijn uitdrukkelijke verbod in toch haar broer een waardige begrafenis geeft, is het einde zoek. Hij moet haar wel straffen ook al is zij de geliefde van zijn eigen zoon. Zij is radicaal en absoluut in haar beslissingen, hij uiteindelijk ook."

Dat beaamt Yela: "Uiteindelijk willen ze hetzelfde, al staan ze lijnrecht tegenover elkaar." Ze herkent wel iets in Antigone: "Waarschijnlijk zegt mijn familie over mij ook dat ik 'nogal standvastig' ben. Al doe ik mijn best om het te vermijden, betrap ik mezelf op een verjaardag toch weer vaak in discussie over een politieke kwestie."

Het is een totaal andere rol dan die van Coriolanus, de macho legerleider die ze vorig jaar met veel succes speelde: "Ook een heel rigide en radicaal personage maar iemand die veel meer uit impulsiviteit handelt. Antigone is net zo compromisloos en hard maar bij haar voel je de diepere laag onder alles wat ze doet. Ze neemt in het stuk afscheid van haar geliefden. De enige manier om dat aan te kunnen, is met een zekere hardheid: kort en krachtig. Zoals je een pleister van de wond trekt."

Het is bijzonder, de samenwerking met Spijkers, vindt ze: "We delen een grote liefde voor de klassieken. Ik vind het heel fijn dat zij niet gaat knippen in de stukken of probeert ze heel erg te 'verhippen'. Ze brengt ze met zoveel liefde en respect voor het materiaal. Tegelijkertijd slaagt ze erin om er spannend theater van nu van te maken. En ze geeft een ander perspectief aan de vrouwelijke personages waardoor ze zoveel interessanter worden."

Het is ook een heel muzikale voorstelling, zij begint zelfs met een openingslied. "Bijna iedereen speelt een instrument, of zingt." Klassieke muziek maar ook die van Radiohead of, meer van nu, Billie Eilish of Sam Smith. Muziek is belangrijk in Spijkers voorstellingen: "Muziek maakt theater veel toegankelijker, zeker voor jongeren. Antigone maakt dit jaar deel uit van het eindexamen VWO dus we verwachten veel scholieren. En zieltjes winnen voor theater is een belangrijke missie. Het is mijn stokpaardje: klassiek repertoire kan begrijpelijk zijn. En sexy."

[in kader]Het verhaal

De twee broers van Antigone (Yela de Koning) staan tegenover elkaar in de oorlog om Thebe en komen allebei om in de strijd. Als laatste man in de familielijn moet hun oom Kreon (Mark Rietman) de stad nu leiden. Om de politieke rust te herstellen, verbiedt hij dat een van de broers, die wordt beschouwd als landverrader, wordt begraven. Wie dat tóch doet, zal met de dood worden gestraft. Antigone is vastbesloten haar broer een waardig afscheid te geven. Dat leidt tot een fatale botsing met haar familie en de politieke macht.

De Griekse dichter Sophokles (496 tot 406 voor Christus) schreef Antigone zo'n 2500 jaar geleden. De Franse toneelschrijver Jean Anouilh (1910-1987) maakte een eigen versie in 1942. Het werd een gigantisch succes, met veel uitvoeringen in heel Europa en de Verenigde Staten.

(Mediahuis, december 2024)