Interview met Eric de Vroedt

'Zo'n toren wil ik ook bouwen'

In 2025 wilde hij graag een grote voorstelling 'over alles' maken: over politiek, het klimaat, de liefde, het leven, kortom: de staat van de wereld. Misschien vormde 'De seizoenen' van Ali Smith een mooie inspiratiebron? De schrijvers die hij vroeg om er een toneelbewerking van te maken, gaven de opdracht terug: 'Mission impossible', vonden ze. Regisseur Eric de Vroedt: Toen moest ik het zelf maar gaan doen."

Hij lacht: Zo'n toren wilde ik ook bouwen Omdat het iedereen zo'n onmogelijk project leek, gaf het me een soort gevoel van vrijheid. Juist door de veelomvattendheid van het materiaal, voelde ik me vrij om een heel subjectieve keuze maken."

Eerst moest er nog een belangrijke hobbel worden genomen: de auteur moest toestemming geven. Hij ontmoette Ali Smith toen ze voor een lezing in Nederland was. "Ik ging met lood in de schoenen naar die afspraak; haar agent had vijftien minuten voor me geregeld maar zij bleek een heel warme, open vrouw. Ze draaide de vraag meteen om, ze zei: 'Wat ontzettend leuk dat je 'De seizoenen' wilt gaan bewerken. Hoe wil je dat doen?' Uiteindelijk hadden we een heel mooi gesprek van ruim anderhalf uur en kreeg ik carte blanche van haar."

Wat spreekt hem zo aan in haar werk? De Vroedt: Eigenlijk wilde ze een reeks wat meer rustige, poëtische boeken schrijven, over kunst en literatuur in het ritme van de seizoenen. Toen brak in het Verenigd Koninkrijk de pleuris uit: Brexit, Boris Johnson, de opkomst van het populisme, de anti-migratiegevoelens, de instortende verzorgingsstaat, culminerend in de coronatijd. Dat kon ze niet negeren. Je voelt heel sterk de twee kanten in die boeken: de hysterie van de actualiteit en daar tegenover de natuur die steeds maar doorgaat. Het heeft iets ontroerends, die tegenstelling. Ze lijkt zich af te vragen: hoe kun je menselijk blijven? Hoe kan je hoop houden? En de hoop zit voor haar in onverwachte ontmoetingen. In de hele cyclus volgen we zo'n 17 personages waarvan veel ervan onverwacht ontmoeten. Mensen die bijzondere gesprekken hebben, die elkaar een zetje geven, iets waardoor hun leven radicaal verandert. Opeens krijgen ze een andere blik aangereikt. Dat is zo mooi aan haar boeken: de wereld wordt niet gered maar er gaan weer luikjes open!"

Het afgelopen seizoen zijn de vier delen al gepresenteerd op een eenmalige theatrale avond, telkens bij de overgang naar een nieuw seizoen. Dat werkte heel goed, als een testcase. Hoe kunnen we het beste omgaan met het materiaal? De reeks gaat over transformatie en ik wilde ook mijn eigen routine bevragen. Ik werk nu 23 jaar als regisseur. Ga ik op deze manier nog twintig jaar door? Haal ik zo het beste uit mezelf en mijn team of kan ik nog transformeren? Ik ben mijn carrière begonnen met werken vanuit een collectief – zie kader – en ben gaandeweg bij steeds grotere gezelschappen beland en steeds hiërarchischer gaan werken. Dat ligt me ook wel. Als kind was ik al eindeloos met Playmobil in de weer: de poppetjes in een bepaalde opstelling zetten en daar mocht niemand aankomen!"

Ik wilde mezelf uit die comfortzone halen. Vooral bij het eerste deel, 'Herfst', ben ik rigoureus te werk gegaan en als regisseur radicaal op de achtergrond gebleven. De acteurs hebben samen met het artistieke team collectief gewerkt en dat heeft veel moois opgeleverd. Gaandeweg ben ik wel weer meer deel uit gaan maken van het proces en, zeker nu, in de eindfase is er ook echt wel iemand nodig die op de details let. Ik heb gemerkt dat het me heeft veranderd, ik kan er nu meer mee spelen. Waar ik vroeger meer vanuit wantrouwen en controledrang werkte, is dat nu veel meer vanuit vertrouwen."

De vier delen vertellen afzonderlijke verhalen, elk in een heel eigen sfeer. In elk deel wordt ook een vrouwelijke kunstenaar geïntroduceerd wiens stijl heel vanzelfsprekend wordt geïntegreerd in het geheel: Zo heeft 'Herfst' (Pauline Boty) een collageachtige structuur; 'Winter' is meer verstild met sculpturale beelden (Barbara Hepworth), het is misschien wel het meest een 'well-made play', in 'Lente' (Tacita Dean) spelen krijttekeningen een rol, er is veel beweging met zwermen vogels en in 'Zomer' (Lorenza Mazzetti)wordt een film gemaakt, inclusief een 'the making of'."

Uiteindelijk vormen de afzonderlijke verhalen een mooie boog, een cyclische beweging, zoals de seizoenen. Een personage dat telkens in een andere hoedanigheid terugkeert is Daniel, een man van joodse afkomt. Pas na een tijdje kom je erachter dat hij een en dezelfde persoon is. Hij is een Duitser die in het Verenigd Koninkrijk woont, een 'potentieel gevaarlijke vreemdeling'. Hij overleeft de Tweede Wereldoorlog maar zijn oudere zus Hanna komt om in de kampen. Zijn leven lang blijft hij naar haar op zoek. In 'Zomer', het laatste deel van de cyclus, krijgen we haar verhaal te horen. Op toevallige wijze – of door het lot – komen we erachter dat ze in bezet Frankrijk zwanger is geraakt en dat haar kind de oorlog wel heeft overleefd. Het kleinkind daarvan ontmoet Daniel als hij 104 is. En hij ziet in dat kind zijn zusje terug, heel ontroerend. De hele cyclus is een viering van onverwachte ontmoetingen maar de tragiek schuilt hier in een diep verlangde ontmoeting met een zielsverwant die nooit meer plaats zal vinden."

Het bijzondere van haar werk is vooral de enorme rijkdom, concludeert hij: 'De seizoenen' gaat over de natuur, maar zit ook vol verwijzingen naar bijvoorbeeld Shakespeare en Dickens, naar de vier vrouwelijke kunstenaars, naar de geschiedenis van de twintigste eeuw tot nu toe, naar de actualiteit. Haar soms wat associatieve, poëtische verteltoon blijkt verrassend genoeg in het theater heel goed te werken. De boeken zitten heel ingenieus in elkaar. Op toneel kun je dat nog beter laten zien, omdat je de lange lijnen kunt laten zien en zo tot de kern kunt komen. Ali Smith is hardnekkig optimistisch en er zit veel speelsheid en humor in haar werk. We leven in een tijd waarin de apocalyptische angst voor een naderend einde van de wereld toeneemt. Zij ziet door het beton toch weer een plantje opbloeien, ze ziet nieuwe ontmoetingen van mensen die zo weer op een andere manier gaan kijken, ze ziet kinderen spelen door de kieren van het systeem."

QUOTE:

'Dat is zo mooi aan haar boeken: de wereld wordt niet gered maar er gaan weer luikjes open!'

[in kader] Eric de Vroedt

Eric de Vroedt studeerde in 1996 af aan de Toneelschool Arnhem. Hij was een van de oprichters van toneelgezelschap Monk. Hij brak door met 'Mightysociety' (2004-2012), een reeks van tien voorstellingen over actuele onderwerpen zoals terrorisme, globalisering en populisme.

Sinds 2018 is De Vroedt artistiek leider van Het Nationale Theater, waar hij onder veel meer het met de Toneelschrijfprijs bekroonde 'The Nation', 'Leedvermaak trilogie' (2022), 'De eeuw van mijn moeder' (2022), 'Laagland' (2023) en 'Brown Sugar Baby' (2024) maakte.

Zijn favoriete seizoen? Vroeger zou ik de lente hebben genoemd, maar de afgelopen herfst heb ik heel intens het vallen van de bladeren beleefd. Al die kleuren, zo mooi! Dus ja, als ik nu moet kiezen, is het de herfst."

[in kader] 'De seizoenen'

'De seizoenen' van Ali Smith bestaat uit de romans 'Herfst', 'Winter', 'Lente' en 'Zomer', uitgebracht tussen 2016 en 2020. De Schotse auteur verweeft grote politiek-maatschappelijke veranderingen met intieme persoonlijke verhalen waarin de eeuwige cyclus van de natuur altijd aanwezig is.

[evt als er nog plek is in kader] Leesclub

Voor wie de boeken zelf of met de leesclub gaat lezen; neem een kijkje op de online Ali Smith Leesclub van Het Nationale Theater. Daar vind je video's waarin vertellen de regisseur en de acteurs vertellen wat hen zo aanspreekt in de boeken en daarnaast veel achtergrondinformatie: lijsten met verwijzingen in de boeken, een stamboom, leesvragen die je in je leesclub kunt behandelen. Kortom; alle handvatten om je zelf onder te dompelen in de boeken.

Theater/ Margriet Prinssen / Het Nationale Theater / 'De seizoenen' / Tekst: Ali Smith / Bewerking en regie: Eric de Vroedt / Spel: Mariana Aparicio (winnaar Theo d'Or 2024), Esther Scheldwacht, Betty Schuurman, Antoinette Jelgersma, June Yanez, Joris Smit, Hein van der Heijden en Nur Dabagh / Te zien: Den Haag, 21 t/m 23 juni (try-outs) / Internationaal Theater Amsterdam (première) , 27 t/m 29 juni (Holland Festival)en 3 t/m 5 okt/ Tournee: 13 september t/m 22 november, onder meer Utrecht, 13 en 14 sept; Den Haag 19 t/m 21 sept en 14 t/m 16 nov ; Amsterdam, 3 t/m 5 okt / Meer info: hnt.nl of hollandfestival.nl

(Mediahuis, 12 juni 2025)