Interview met Agnes Laura Kumpina

Ode aan de kracht van kunst

Ze houdt van grote verhalen, Agnes Laura Kumpina, zoals 'Cabaret Siberia', waarin de menselijke veerkracht centraal staat. De voorstelling is een ode aan de kracht van kunst als overlevingsmechanisme.

De uit Letland afkomstige Agnes Laura Kumpina maakt haar debuut bij Toneelschuur Producties met een voorstelling over twee beroemde entertainers die worden gedeporteerd naar een Siberisch werkkamp.

Eerder heeft ze in het voorjaar al de jaarlijkse jongerenproductie, 'Starring #27'geregisseerd: Erg leuk om te doen", vond ze. Al was ze van tevoren bang door de pubers te worden gepest met haar Nederlands dat overigens prima is voor iemand die hier sinds 2020 woont. Maar ze waren heel lief voor me."

'Cabaret Siberia' is een tekst van de Letse schrijver Lauris Gundars die ze per toeval ontdekte: Ik zat bij mijn grootmoeder in Riga tv te kijken naar een interview met Gundars, die vertelde over zijn 'Cabaret Siberia'. Hij zei letterlijk: Het is een stuk over twee kunstenaars die de weg terug naar hun beroep vinden na hun verblijf in Siberië." Dat was voor mij de trigger; ik zag het meteen voor me. Twee van die onpraktische kunstenaars die vooral kunst willen maken in de zware omstandigheden van een werkkamp waarin je juist praktische vaardigheden nodig hebt. Ik heb Gundars toen meteen gemaild met de vraag of ik zijn script mocht bewerken voor een voorstelling en dat mocht! Zijn script was oorspronkelijk geschreven als musical, Vera Morina heeft voor de voorstelling een bewerking gemaakt.

De geschiedenis van de werkkampen in Siberië is in West-Europa niet zo bekend, tot verbazing van Kumpina. Tussen 1930 en 1952 werden met grof geweld meer dan zes miljoen mensen uit ruim 25 verschillende gemeenschappen – van Kazachen, Letten en Polen tot Joden en Georgiërs – afgevoerd naar Siberië. In Letland alleen al zijn tienduizenden mensen gedeporteerd en vervangen door Russen. Een poging om kunstmatig de Russische identiteit letterlijk in al die landen te vermengen, in de hoop op één groot, machtig Russisch rijk." Ze zucht: Kun je nagaan hoe sterk bijvoorbeeld de Letse cultuur is. Ook nadat het Russisch van overheidswege decennialang de overheersende taal werd, blijkt dat de Letse taal en cultuur nog volop leeft en bloeit." Ze vergelijkt het met de situatie in Oekraïne: Als er meer kennis zou zijn geweest over de doelstellingen van de Sovjet-Unie, was daar misschien ook een andere situatie ontstaan."

Ik mag een stukje van de repetitie bijwonen, anderhalve week voor de eerste try-out. De twee acteurs, Klára Alexová en Jochem Stavenuiter, proberen in een kaal decor – het middendeel speelt zich af in Siberië – een aantal scènes uit: hoe klinkt het als we het wat gedempter spelen? Is het beter als we elkaar aankijken? Het spelplezier is groot, er wordt veel gelachen. Ze spelen Max en Mel, twee kunstenaars die grote triomfen hebben gevierd in het theater waar ze jarenlang hebben samengewerkt. Mel ziet kunst als een vak, zij is meer de realist, terwijl Max iemand is die zonder kunst niet kan leven, dan kan hij de realiteit niet aan. Mel heeft snel door: misschien moeten we stoppen met kunst maken om ons hachje te redden, terwijl Max altijd door wil. Hij ziet het gevaar niet, hij leeft als het ware in een fantasiewereld." Ze pauzeert even Het klinkt misschien loodzwaar maar het wordt zeker ook een lichte voorstelling, met showelementen en veel humor."

Kumpina heeft expliciet gekozen voor twee acteurs die uit de mime komen: Ik ben vooral geïnteresseerd in hun 'staat van zijn', legt ze uit. Meer dan in perfect tekstspel. Ik houd van de magie van het verhaal en ik probeer alles te verbinden waar ik van houd. Ik wil laten zien hoe kunst ons in staat stelt de grootste ontberingen te overleven."

Theater/ Margriet Prinssen / Toneelschuur producties / 'Cabaret Siberia' / Tekst: Vera Morina naar Lauris Gundars / Regie: Agnes Laura Kumpina / Spel: Klára Alexová, Jochem Stavenuiter / Te zien: Schuur, 22 november t/m 20 december

(Haarlems Dagblad, 20 nov 2025)