Over het verhaal wil ze niet meer kwijt dan dat het gaat over macht, seks en liefde. Het is tenslotte een wereldpremière en ze wil dat het publiek open gaat kijken, zonder vooringenomen blik: ‘Geen spoilers’. Na Written on Skin werkt regisseur Katie Mitchell opnieuw samen aan een nieuwe opera met componist George Benjamin en librettist Martin Crimp.

Ze is zo Brits als maar kan: zeer aimabel, welbespraakt, 'tongue in cheek', geestig. Mitchell studeerde in Oxford, voor ze in haar jonge jaren naar Oost-Europa reisde, waar ze haar brede belangstelling en 'open mind' heeft opgedaan. Ze com- bineert donkere, heftige thema's met een onorthodoxe regie- stijl en humor. Te Europees voor de Britten die haar werk niet altijd waarderen ('princess of darkness'). Haar thema's zijn niet bepaald licht te noemen (macht, wreedheid, dood, rouw, het milieu), maar haar voorstellingen zijn sprankelend en vol leven. In Europa is zij een gevierd theatermaker; in 2015 stond haar werk centraal in de Amsterdamse Stadsschouwburg in het festival Brandstichter en in maart was daar nog haar La Maladie de la Mort te zien.

In 2011 debuteerde ze bij De Nationale Opera met Orest van Manfred Trojahn, door het Duitse tijdschrift Opernwelt uitgeroepen tot wereldpremière van het jaar. Mitchell vertaalde Trojahns filmische muziek met technieken uit de film zoals fast forwards, slow motions en stills. Of ze bezig is met opera, muziektheater, theater met 'live cinema' of teksttoneel, maakt haar niet uit. Ze denkt niet in termen van discipline, genre of stijl, maar ze kijkt voortdurend, elke seconde opnieuw, of iets klopt of niet. "Het verhaal moet op de best mogelijke manier verteld worden."

Fantastisch ensemble

Bij een wereldpremière zoals George Benjamins Lessons in Love and Violence kan ze nog niet veel vertellen over haar aanpak als we elkaar begin maart spreken. De repetities moeten immers nog beginnen. Ze is niet van meet af aan betrokken

bij de totstandkoming van de opera waar Benjamin vooral met librettist Martin Crimp aan werkte. "Toen ik erbij kwam, was al een deel van de opera gereed." Wel is ze intensief betrokken geweest bij de casting: "We hebben een fantastisch ensemble bijeengebracht. George heeft een aantal partijen ook echt voor en op bepaalde zangers gecomponeerd." Ze heeft groot respect voor het vak van operacomponist: "Het is zo'n ongelooflijk grote inspanning om een nieuwe opera te creëren, ik denk dat weinig mensen zich realiseren wat voor een enorme investering in tijd en energie dat is."

'Ik ben gespecialiseerd in narigheid, met een goed gevoel voor humor'

Koninklijke slaapkamer

Voor de vormgeving is Vicki Mortimer verantwoordelijk, met wie Mitchell al dertig jaar samenwerkt, onder veel meer ook in Written on Skin. Mitchell: "Lessons in Love and Violence speelt zich af op een groot aantal locaties: diverse vertrekken in het kasteel van de koning, een kerker en nog veel meer. We wilden geen gedoe met wisselende decors met veel op- en afbouwtijd dus we hebben gekozen voor één enkele locatie, namelijk de koninklijke slaapkamer. De ruimte transformeert mee met het gedrag van de koning. Het begint met het bed als de ultieme plek van liefde en tederheid en het verandert langzaam in een plaats van haat en wanhoop."

Hoe het gaat werken, moet blijken in het repetitieproces: "Je bouwt aan iets dat er nog niet is. Het is een delicaat en complex proces. Een jaar geleden moest het decor min of meer af zijn vanwege de 'proefbouw' – dan wordt bekeken of alles dat bedacht is ook daadwerkelijk uitvoerbaar is en past in het theater – maar toen was de muziek nog lang niet klaar. Benjamin heeft pas een half jaar later zijn opera voltooid. Het is een bizar spannend proces, zoiets als gokken, eigenlijk niet te doen. Vicki en ik hebben uren met Benjamin gesproken en geprobeerd in zijn hoofd te kruipen, maar uiteindelijk zie je pas als je gaat beginnen met repeteren en alles bij elkaar komt, hoe het gaat uitpakken."

Ik las ergens een opmerking van Ivo van Hove dat je altijd een volstrekt originele visie hebt in je theaterwerk. Anderszins roemen zowel Benjamin als Crimp je als iemand die zich volstrekt dienstbaar opstelt aan de tekst. Hoe zit dat?

Ze lacht weer: "Er is een groot verschil tussen levende en dode schrijvers. Ik houd ervan om werk van schrijvers die er niet meer zijn, de zogenaamde klassiekers, flink op te schudden. Dat is ook vaak nodig omdat veel ensceneringen zijn gemaakt vanuit een mannelijk perspectief en ik kijk anders. In al mijn werk staat de vrouwelijke blik centraal."

"Bij nieuwe creaties is het een andere situatie, dan ben ik veel terughoudender en probeer ik zo dichtbij te komen als mogelijk is. Uiteraard is ook dan het feit dat ik een vrouw ben van belang. Ik kies andere perspectieven, kijk op een andere manier dan (de meeste) mannen. Ik vind die afwisseling van 'smashing up the classics' en nieuw werk heerlijk. Ik verveel me gauw en naarmate ik ouder word, gedij ik bij intellectuele uitdagingen en bij variatie."

'Het verhaal moet op de best mogelijke manier verteld worden'

Brexit

De wereldpremière vindt plaats in Londen bij The Royal Opera. Hoe zit het dan met het vermeende negeren van Mitchell door de Britse opera- en theatergezelschappen? Mitchell: "Ik geloof niet dat dat nog speelt maar het is een mythe die me alsmaar achtervolgt. Ik vind het persoonlijk niet zo boeiend, ik vind het heerlijk om op allerlei plekken te werken, ik ervaar dat als zeer verrijkend. Ik merk wel een zekere opluchting als ik weer vertrek uit het Verenigd Koninkrijk om in Europa te gaan werken. De Britten gaan door een afschuwelijke periode van verandering. Er is veel angst en stress, veel economische onzekerheid. Je merkt het overal, mensen zijn onaardig tegen elkaar op straat, in de winkels. Mijn dochter begrijpt er niks van. Ik kan haar haast niet uitleggen wat er aan de hand is en hoe dat hele gedoe met de Brexit in godsnaam mogelijk is. Ik schaam me echt af en toe om Brit te zijn."

Hoop

"Ik ben opgegroeid in de jaren zeventig, de tijd waarin er nog normen en waarden bestonden," zegt ze, opnieuw met de nodige ironie. "Ik geloof in de kracht van cultuur, ik geloof in de kracht van dans, theater, film. In 1989 zat ik, drie weken voor de Berlijnse muur viel, in de trein naar Warschau. Dankzij een beurs heb ik overal in Oost-Europa kunnen studeren. Ik ontmoette er Havel, Peter Brook, Pina Bausch, de groten der aarde. Vooral het werk van Pina Bausch heeft me geraakt. Ik heb gehuild toen ik voor het eerst haar werk zag: tranen van opluchting. Een wereld die voor me ontsloten werd en waarin ik zoveel herkende." In Lessons in Love and Violence gaat het over de keuze tussen liefde en een keiharde politieke stellingname. De koning neemt een noodlottige beslissing, waardoor het land afglijdt naar een burgeroorlog en zijn eigen vrouw en zoon zich onverzoenlijk tegen hem keren. "Het is een wrede wereld waarin we terechtkomen, misschien nog wel heftiger dan Written on Skin. Het is maar de vraag of (en tot op welke hoogte) de gevaarlijke machtsmachinerie ruimte overlaat voor liefde en genegenheid." Ze lacht: "Ik ben gespecialiseerd in narigheid, met een goed gevoel voor humor. Soms moet je je inleven in de meest gruwelijke aspecten van het leven. Dat levert pijn op en angst maar ook is er altijd lichtheid en hoop." (Odeon, mei 2018)