Het Nationale Theater / De eeuw van mijn moeder

Interview met Esther Scheldwacht

Een ode aan de moeder

Amper een maand geleden stond ze nog in Lichter dan ik op het Theaterfestival, nu speelt Esther Scheldwacht de sterren van de hemel in De eeuw van mijn moeder: een hoofdrol in de vijf uur durende bejubelde marathonvoorstelling. Hoe doet ze dat?

"Ik ben heel gedisciplineerd", zegt ze lachend. "Het is echt wel topsport. Ik rook niet, ik drink niet, ik ga op tijd naar bed en nu, in zo'n drukke periode, helemaal. Ik leg de lat voor mezelf heel hoog. Ik wil bij elke voorstelling dat mensen het gevoel hebben dat ze iets bijzonders hebben meegemaakt en als dat lukt, is het heel bevredigend."

In De eeuw van mijn moeder speelt ze de rol van Winnie, een Indische vrouw die op haar achtste in 1948 naar Nederland is gekomen. Zoals zoveel Indische Nederlanders wilde ze zo snel mogelijk inburgeren en het koloniale verleden vergeten. Haar zoon Ramses presenteert een tentoonstelling over haar Indische achtergrond en dat is voor hen allebei een pittige confrontatie met het (wegpoetsen van) het verleden. Het stuk is geschreven door regisseur Eric de Vroedt als ode aan zijn eigen moeder, met wie hij een gecompliceerde verhouding had. Scheldwacht: "Het is een hele pittige, energieke vrouw die worstelt met haar afkomst en moeite heeft voor zichzelf een plek te veroveren. Ze is op zoek naar autonomie maar eigenlijk ook een angstige vrouw, die soms dingen weg bluft. En als de sluizen opengaan, dan is het bij haar ook meteen heel heftig. Dat is heerlijk om te doen als acteur, je kunt het hele register bespelen. Grappig genoeg hoor ik van heel veel mensen terug, zowel van Indische mensen als van Nederlanders: 'Het is net mijn moeder'. Kennelijk is het ook een universeel thema."

"In meerdere opzichten is het verhaal bijzonder: het beschrijft het leven van een 'gewone' vrouw, geen heldin of historisch personage, én het beschrijft het leven van iemand uit Indië. De schrijver/ regisseur heeft zijn moeder, die in werkelijkheid een paar jaar geleden gestorven is, als het ware een nieuw leven gegeven. Het is bijzonder om zo nauw samen te werken aan een autobiografisch gegeven, het komt soms heel dichtbij de realiteit. Eric en ik zijn allebei Indisch, we herkennen die achtergrond bij elkaar. Ik ben zelf ook een vat vol onuitgesproken regels."

De eeuw van mijn moeder gaat niet alleen over een gecompliceerde moeder-zoon-verhouding, het is een veel gelaagder verhaal: "Het gaat ook over koloniaal bewustzijn en hoe mensen zich proberen te bevrijden uit de complexiteit van het Indisch zijn, van het je nergens thuis voelen, tussen twee culturen in gevangen zitten. Uiteindelijk zie je twee eenzame mensen die niet bij elkaar kunnen komen en in feite heel erg op elkaar lijken. Allebei hunkeren ze naar erkenning en liefde, en het lijkt hen maar niet te lukken om dichter bij elkaar te komen. Dat is schrijnend om te zien. Het laatste deel is een battle van moeder en zoon: dan gaat het hard tegen hard."

"Gelukkig is er ook veel te herkennen en te lachen. De voorstelling geeft een boeiend beeld van de kunstwereld en van alle mogelijke intermenselijke verhoudingen. Mensen zijn uiteindelijk toch ook onbeholpen wezens waar vooral veel om te lachen valt."

(Haarlems Dagblad, oktober 2022)