Sigi Giesler is een gepokt en gemazeld producent. Ze werkt al 34 jaar bij Holland Festival als hoofd productie. ‘Mrs. No Problem’ wordt ze gekscherend genoemd: geen idee zo gek of Sigi zorgt ervoor dat het lukt. Officieel is ze al gepensioneerd maar dit jaar werkt ze aan het grootste en meest alomvattende project uit haar rijke carrière ooit: aus LICHT.

Ze regelt alles wat los en vast zit, weet alles over vergunningen voor stroom, geluid of horeca, en ze kent iedereen: "Ik vind het gewoon heerlijk om plannen uit te zoeken, problemen op te lossen en daarnaast een kijkje te nemen in de artistieke keuken." Met Stockhausens werk heeft ze de nodige ervaring. Al in 1995 was ze verantwoordelijk voor de productie van Stockhausens opera Mittwoch aus Licht waarin een strijkkwartet speelde vanuit vier vliegende helikopters. Dat ging zo: elk lid van het kwartet speelde afzonderlijk zijn partij, die werd verstuurd naar het Transformatorhuis op het Westergasterrein, waar de maestro zelf achter de mengtafel zat. Giesler regelde de helikopters, de vergunningen en de draadloze hifi-elektronica, in een tijd waarin de (digitale) techniek nog in de kinderschoenen stond. Dat was waarschijnlijk achteraf bezien een peulenschilletje in vergelijking met wat er nu aan staat te komen. Het hoogtepunt van haar carrière in artistiek en logistiek opzicht wordt zonder twijfel het project aus LICHT dat dit jaar – van 31 mei tot en met 10 juni – plaatsvindt in Amsterdam tijdens Holland Festival.

Haalbaarheidsonderzoek

Giesler is er vanaf het prille begin bij betrokken. Medio 2015 al reisde zij met een delegatie van Holland Festival en het Koninklijk Conservatorium af naar residentie Kürten (zie kader). Het oorspronkelijke idee was om te kijken of LICHT in zijn geheel zou kunnen worden uitgevoerd: zeven dagen in 29 uur muziek. Kathinka Pasveer en Susanne Stephens, verantwoordelijk voor Stockhausens nalatenschap, hadden meteen al de nodige vraagtekens bij de haalbaarheid van het project, maar Sigi werd gevraagd om een haalbaarheidsonderzoek te doen. Giesler: "Aanvankelijk was het idee om de hele opera op een viertal locaties te spelen maar Pierre wilde het uitvoeren op één locatie, de Gashouder op het Westergasterrein." Pierre Audi werd er vanaf het prille begin bij betrokken; als iemand het zou kunnen ensceneren, dan hij wel. Giesler: "Ik ben eerst gaan uitrekenen hoeveel mensen we ongeveer nodig zouden kunnen hebben. Alleen al aan cast kwam ik uit op 700 tot 800 mensen. Mede naar aanleiding van de uitvoering in Basel (zie kader) besloten Pasveer en Stephens dat het onhaalbaar zou zijn, alleen al omdat hun eigen Stiftung onvoldoende coaches en gekwalificeerde Stockhausen-uitvoerders zouden kunnen leveren."

"We hebben het project toen even in de ijskast gezet en daarna ben ik met Renee Jonker opnieuw naar Kürten gegaan. Wat zou dan wel haalbaar zijn? Zou het denkbaar zijn om een compilatie te maken van delen uit LICHT, zonder dat het een simpele 'the best of' zou zijn? Daarmee zou je Stockhausen geen recht doen. Samen zijn we door de hele partituur gegaan om te kijken welke stukken we zouden kunnen uitvoeren en uiteindelijk hebben we een keuze gemaakt waarmee we artistiek recht doen aan het stuk en die logistiek haalbaar zou moeten zijn. Van de 29 uur die LICHT in totaal beslaat, hebben we 15 en een half uur muziek geselecteerd, een representatief gedeelte uit alle dagen. Ik ben op basis van die gegevens weer gaan rekenen en heb een nieuw plan ontwikkeld van waaruit het zou moeten gaan lukken. We kregen een GO vanuit Kürten, het Conservatorium schaarde zich achter de plannen en zette een speciale master op, DNO nam de productie op zich en Holland Festival coproduceerde."

Imposante blokkenschema's

Giesler: "We hadden nog geen artistiek team, geen solisten en geen koren dus vanaf dat moment zijn we begonnen in volgorde van belangrijkheid alle details uit te werken." Ze vouwt een van de imposante blokkenschema's open en laat de plattegrond zien van de Gashouder waarop zichtbaar wordt hoe het podium eruit komt te zien (geen vaststaand toneel dus per scène een ander beeld), waar de 1000 stoelen voor het publiek moeten staan (op verschillende plekken zelfs op één dag zodat in de pauze de medewerkers elke keer alle stoelen moeten verplaatsen), waar de kleedkamers zijn voor de artiesten, waar de publieke horeca zou kunnen worden ondergebracht, waar en vooral hoe de (ingenieuze) audiovisuele techniek zou kunnen worden aangebracht en ga zo maar door. "Het is een ongelooflijk complexe puzzel. Spannend om zoveel dingen tegelijk in je hoofd te hebben. Ik zal blij zijn als het zover is. Vanaf 26 april gaan we repeteren in de Gashouder. Dat lijkt lang tot de première op 31 mei, maar we hebben dan toch maar maximaal anderhalf tot twee dagen per onderdeel. In totaal zijn het 15 stukken in drie dagen. Het is een militaire operatie: zoveel stukken die elke een totaal andere organisatie en logistiek vereisen. In de basis komen er twee enorme podia te staan, een voor Lucifer en een voor Michael."

"We moeten kijken naar spacen, klankregie, video, geluid, mise en espace. Mijn functie is in de loop van de tijd veranderd van kwartiermaker tot artistiek producent. Renee en ik zijn de oliemannetjes, zeg ik weleens gekscherend."

Helicopterview

"In principe is DNO verantwoordelijk voor alles wat zich binnenin de Gashouder speelt en Holland Festival voor alles er omheen gebeurt. De casting gebeurt vooral vanuit het conservatorium. Ik ben een soort verbindende factor, met een helicopterview probeer ik alles te overzien en zo goed mogelijk te delegeren. Ik heb veel contact met het stadsdeel en met de organisatie van het Westergasterrrein, waar altijd veel activiteiten plaatsvinden. Met de boer die schapen heeft in het weiland vlak daarachter hebben we geregeld dat zijn schapen als de helikopters overvliegen tijdelijk elders worden gestald. Met Waternet heb ik intensief contact gehad om te kijken wat er kan misgaan als het hard geregend heeft. En ga zo maar door. Komt allemaal goed." Ze lacht.

"In het Transformatorhuis komen de kleedkamers en een kap- en grimeruimte. Op dag 2 hebben we, om een voorbeeld te noemen, 80 personen in Luziferstanz, 36 meisje en 7 jongens in het kinderkoor, een grote groep musici en technici. Video speelt een grote rol

We bouwen een kantine, letterlijk elke hoek wordt gebruikt. Vleugels moeten opzij worden gezet en gestemd; er wordt veel gezenderd. We moeten 1000 man publiek bedienen met lunch- en dinerpakketten; in de pauzes moeten de stoelen telkens op een andere plek komen te staan.

Vooraf worden filmpjes getoond die Audi wil gebruiken om het verhaal te ondersteunen en die de afdeling Educatie maakt in een speciaal project met kinderen. Tegelijkertijd wordt er een documentaire gemaakt: The making of… door Oeke Hoogendijk, die ook de vier documentaires maakte over de verbouwing van het Rijksmuseum, en uiteraard vergt ook dat het nodige overleg."

Alouettes

In 1996 leefde Stockhausen nog. Hij was erbij toen het Helikopter-Streichquartett in wereldpremière ging. "Een waanzinnige belevenis", zegt Giesler die in een volgend leven graag helikopterpiloot wil worden. "Na veel zoeken had ik het showteam van de Luchtmacht bereid gevonden om vier helikopters beschikbaar te stellen. Inmiddels zijn de Alouettes helaas verkochten en konden we ook geen heli's van de politie of de ANWB lenen of huren. Gelukkig hebben we een helikopterbedrijf in Lelystad bereid gevonden mee te werken en dat werkt heel erg goed."

Gegrepen door de schoonheid

Vanaf medio 2017 begon de master waaraan alles bij elkaar zo'n 250 studenten deelnemen. In 1985 was Stockhausen een maand lang composer in residence aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag: "Toen stond het conservatorium op zijn kop. Het werken met Stockhausen veranderde voor velen hun visie op muziek. Een aantal van de docenten van nu waren er toen bij als student. Nu kostte het aanvankelijk wat meer moeite om studenten te vinden", vertelt Giesler: "Studenten van nu hebben minder tijd en ze staan misschien ook wat sceptischer tegenover Stockhausens oeuvre. Uiteindelijk zijn alle deelnemers binnen de kortste keren gegrepen door de schoonheid en lichtheid van Stockhausens muziek. Het is muziek die je live moet ondergaan om de betovering en de intensiteit te ervaren; op cd of dvd werkt het niet."

"Stockhausen heeft in zijn partituur tot in detail de beweging en handelingen voorgeschreven en Pierre houdt zich aan zijn voorschriften. Voor Stockhausen was het belangrijk om de musici uit de anonimiteit (en de veiligheid) van het orkest te halen en hen te leren bewegen. Dat vereist dat zij alles uit hun hoofd moeten kunnen spelen. Dat is een enorme uitdaging voor de musici die normaal lekker achter de partituur zitten. En ook het lopen met een instrument vereist een heel bijzondere techniek; ze moeten als het ware weer opnieuw beginnen met studeren."

"Het is geweldig om de repetities bij te wonen en te zien hoe het project zich ontwikkelt. Het varieert van een heel intiem deel, Luziferstanz voor 1 fluitist en 6 stagiairs, tot enorm grootschalige delen zoals Invasion, waar twee legers tegenover elkaar staan. Het is ontzettend leuk om de studenten te zien groeien, van enigszins wantrouwende en bedeesde musici tot enorme overtuigde en overtuigende performers. Voor mij is het een enorm cadeau om hier onderdeel van te mogen zijn. Het is niet te vergelijken met willekeurig welk ander project dan ook. Het is zoveel groter, uitgebreider en veelomvattender, met zoveel details die altijd weer samenhangen met de muziek en niet los van elkaar kunnen worden gezien. Het is echt een 'once in a lifetime'-gebeurtenis." (Odeon, maart 2019)