Club Kenau / Moby Dick, de kerstmusical

Interview Leopold Witte, Erik en Emma van Muiswinkel

Moby Dick, een ode aan de verbeelding

Kerst kennen ze niet in Vaarlem, de wondere wereld waarin Erik van Muiswinkel als kapitein Ahab samen met zijn dochter Emma en Club Kenau terechtkomt. Losjes geïnspireerd door de walvisklassieker van Herman Melville, wordt Moby Dick een vrolijke, muzikale voorstelling met een sprookjesachtig decor.

Dit jaar wilde directeur Edwin van Balken de 'Scrooge'-traditie doorbreken en iets heel nieuws brengen, natuurlijk wel van en met huisgezelschap Club Kenau.

De keuze viel op Moby Dick, het beroemde verhaal van Melville over de verbitterde Kapitein Ahab, die koste wat het kost wraak wil nemen op Moby Dick, de walvis die hem ooit zijn been heeft afgebeten. Voor de rol van Ahab werd Erik van Muiswinkel aangetrokken die meteen enthousiast was: "Ik ken door mijn bijzondere betrokkenheid – dochter Emma en haar vriend Bart zijn kernleden – het werk van Club Kenau natuurlijk van heel dichtbij, dus ik wist al hoe goed ze zijn."

Twee weken voor de première op 23 december mag ik een deel van de repetitie bijwonen, in een repetitiestudio, nog zonder decor en kostuums. De stemming is opperbest, er wordt veel gelachen en – nu al – prachtig gezongen en gespeeld. Regisseur Leopold Witte zit aan de zijlijn; op de vloer de vier leden van Club Kenau (naast Emma zijn dat Marlies Bosmans, Jasper van Hofwegen en Bart Sietsema) en twee nieuwe gezichten, Milan Sekeris en Maurits Wijmenga.

Ze repeteren de scène waarin de kapitein eindelijk Moby Dick ontwaart en uiteindelijk overboord kiepert, al dan niet gegrepen door de walvis. Met zijn zware bas en imponerende fysiek hoeft Van Muiswinkel weinig moeite te doen om een indrukwekkende kapitein neer te zetten. De andere hoofdrol is voor Ismael, de verteller, gespeeld door Jasper van Hofwegen.

De sfeer is gemoedelijk en er is ruimte voor iedereen om ideeën aan te dragen. "Zou het niet beter zijn als kapitein Ahab vanuit de kajuit opkomt?", suggereert iemand en ja, dat idee wordt omarmd. Het is nog een beetje improviseren want in de repetitiestudio is er nog geen sprake van een kajuit – hooguit van een wiebelig trapje zijn er nog geen doeken en is er nog geen levensgrote schijf die het dek moet voorstellen. Vanaf volgende week gaan ze repeteren in het decor, ontworpen door de gerenommeerde Dieuweke van Reij, met wie regisseur Leopold Witte veel vaker heeft samengewerkt: "Zij is fantastisch."

Het wordt geen realistische weergave van het boek maar een heel eigen verhaal, zoals altijd bij de voorstellingen van Club Kenau – zoals Kenau, Kenau XL en Malle Babbe –geschreven door Marlies Bosmans. Ze heeft een raamvertelling bedacht, om het verhaal toegankelijk te maken en wat dichterbij te brengen, ook voor kinderen, vertelt ze: "Onze Moby Dick speelt zich af op een school waar één leerling duidelijk uit de toon valt: Ismael, die gepest wordt. Hij is echt een outsider is maar weet wel alles van walvissen."

Emma voegt eraan toe: "Met de klas spelen ze in de toneelles het verhaal van Moby Dick na en komen ze in een fantasiewereld terecht. Het wordt bijna Alice in Wonderland-achtig, zoveel gebeurt er tegelijk. Alles is steeds net even anders dan je denkt. De personages op het schip zijn afspiegelingen van de klasgenoten; zelf speel ik Kwiek die enorm naar kerst verlangt maar dat kennen ze helaas niet in Vaarlem."

Hoe dat gaat tussen vader en dochter? Emma: "Eigenlijk is het best gewoon, het valt me helemaal niet meer op." Erik: "Het is fijn dat we elkaar zoveel zien." Leopold voegt er plagerig aan toe: "Voor Erik veel lastiger is dat zijn schoonzoon hem steeds achter de vodden zit." Hij doelt op Bart die muzikaal de touwtjes in handen heeft. Erik vertelt na afloop dat hij het enorm naar zijn zin heeft. Het is voor hem als cabaretier een enorme luxe om met zo'n grote club samen te werken, vertelt hij: "Bij mijn eigen voorstellingen doe ik 25 try-outs en dan weet ik ongeveer hoe de voorstelling eruit moet zien. Het is heerlijk om met elkaar in de studio alles uit te proberen. Ik heb het enorm naar mijn zin."

Uiteindelijk komt kapitein Ahab – anders dan in het boek – gelouterd terug uit het water, vertelt Erik: "Zijn wrok over alles en iedereen is als het ware opgelost onder water. Hij heeft het licht gezien."

Het wordt zeker geen moralistische voorstelling, noch over de natuur of het klimaat al wordt er veel wetenswaardigs over de walvis verteld – "Ongelooflijk dat ze die beesten harpoeneren", zegt Erik –, noch over kerstachtige gevoelens. "We houden het weg van de romantische kerstvoorstellingen, ook al omdat er genoeg mensen zijn die helemaal niet zo uitkijken naar kerst. Wel zitten er in de muziek van Bart veel subtiele verwijzingen naar onder andere kerstliedjes. Bart: "Ik heb me onder andere laten inspireren door de zeemansliederen waarin gebruik wordt gemaakt van dezelfde toonladder als veel kerstliederen. Je hoort de shanty-sfeer vooral in de koren." Nog meer dan in Malle Babbe is de muziek doorgecomponeerd en alle acteurs zingen weer mee. De voorstelling is voor iedereen van 8 tot 108 jaar. Leopold: "Er zitten zowel voor kinderen als voor volwassenen veel grappen in, elk op hun eigen niveau, en visueel wordt het echt een spektakel. Ismael droomt van een betere wereld waarin hijzelf de held is. Uiteindelijk komt iedereen aan het eind weer terecht in de 'gewone' wereld van het schoollokaal maar intussen hebben we een geweldige reis gemaakt. Het wordt een ode aan de verbeelding."

(Haarlems Dagblad, december 2022)