Hij is een van de drukst bezette acteurs van Nederland. Ga maar na: het afgelopen voorjaar speelde hij door het hele land Smoeder – 15 jaar later; de speelfilm God Only Knows van Mijke de Jong, waarin hij een hoofdrol speelt, draait nu in de bioscopen; de opnames van De Toren zijn net afgerond, een nieuwe televisieserie, waarin hij de enthousiaste verteller is, een soort Boudewijn Büch. En binnenkort gaat Publiek Geheim in première, een voorstelling in combinatie met een interviewreeks over internet en seks. En hij wordt ook nog zestig in juni.

Of hij daar tegenop ziet? Hij schudt zijn hoofd: "Integendeel, ik voel mij steeds beter naarmate ik ouder word. Ik ben een aardiger mens geworden. Eigenlijk ben ik altijd een beetje een bang jongetje geweest maar de laatste jaren heb ik eindelijk het gevoel dat ik volwassen ben geworden. Ik heb genoeg levenservaring opgedaan om niet meer van alles in de war te raken. En ik kies alleen projecten die me leuk lijken of ik creëer zelf iets. Dat is natuurlijk een luxe als het om werk gaat."

Musters komt uit Tilburg en is, ondanks de ruim 35 jaar die hij in Amsterdam woont – in dezelfde straat op maar liefst vijf verschillende huisnummers – in zekere zin een Brabander gebleven. Hij maakte er bijvoorbeeld het succesvolle Meepesaant (2011) over, een voorstelling waarin hij samen met Marc-Marie Huijbrechts in de huid kroop van twee Tilburgse tantes. 

Pasgeleden speelde hij in een bomvolle schouwburg in zijn geboortestad Smoeder – 15 jaar later, een vervolg van de voorstelling die hij eerder maakte met schrijfster Maria Goos over hun beider Brabantse moeders. "Het was ontzettend bijzonder om de voorstelling in Tilburg te spelen. Ik ben blij met mijn Brabantse roots. Het voelt heel warm." 

Intens en persoonlijk

Smoeder maakte hij in 2004, met schrijfster en actrice Maria Goos: "Mijn moeder is in 2002 gestorven, een heel intensieve periode. Telkens als ik Maria daarover vertelde, zei ze: "Onthouden. We gaan er iets mee doen!" Op een gegeven moment zijn we elke maandagavond samen gaan eten bij de Thai op de Nieuwmarkt, hebben daar eindeloos over onze moeders en onze families gesproken en er, al pratend en huilend en lachend, een voorstelling over gemaakt." Smoeder – 15 jaar is heel anders; ze zijn nu dieper in de huid van hun respectievelijke moeders gekropen: "We laten hen als het ware reflecteren op onze levens. Dat is veel zwaarder om te doen omdat het zo intens is en persoonlijk. Maria heeft aardig wat meegemaakt de afgelopen vijftien jaar – borstkanker, een echtscheiding, kinderen het huis uit – ; en ook voor mij is het leven niet alleen maar leuk geweest. Ik ben een grote liefde verloren, Jeroen (Jeroen Willems, die op een repetitie in Carré plotseling is overleden na een hartaanval mp). Eigenlijk wilde ik het daar niet over hebben in de voorstelling; pas een dag of wat voor de première, hebben we er een goeie vorm voor kunnen vinden die eerlijk was en betekenisvol."

Zijn moeder noemt hij een liefdevolle, "bijzondere gewone" vrouw. Ze was al vroeg weduwe; zijn vader overleed op zijn 49ste, ook aan een hartaanval. Hij was de tweede van vier zoons. Makkelijk was zijn jeugd daardoor niet altijd.

Bonbons

Voor hij in de toneelwereld terechtkwam, werkte Musters vijf jaar als psychiatrisch verpleegkundige. Hij hield altijd een warm hart voor psychiatrische patiënten. "Er is voor mijn gevoel maar een dunne grens tussen 'gek' en 'normaal'; aan de verkeerde kant belanden, kan iedereen overkomen. Ik heb een zwakke plek voor mensen die aan de verkeerde kant terechtkomen." Hij gaat elk jaar naar de inrichting waar hij werkte om dozen bonbons te brengen aan de mensen die er langdurig verblijven. Vorige week nog speelde hij een benefietvoorstelling van Smoeder – 15 jaar in 's Hertogenbosch, voor een hele zaal met psychiatrische patiënten: "We hadden gerekend op een rumoerige zaal met veel interrupties, maar tot onze verrassing was het muisstil, op één iemand na die af en toe mee praatte in de voorstelling, maar dat was eigenlijk heel leuk. Als je psychiatrische patiënten weghaalt uit de inrichting en in een normale omgeving ontvangt, blijkt dat heel goed te gaan. 

'Ik heb een zwakke plek voor mensen die aan de verkeerde kant terechtkomen.'

Megahits

In 1982 stapte hij over naar de Toneelschool, een stap die minder groot was dan het lijkt: "In de psychiatrie moet je je inleven in een ander en jezelf en dat geldt voor een acteur net zo goed." In 1985, nog voor zijn afstuderen, richtte hij met een aantal anderen Mugmetdegoudentand op, inmiddels waarschijnlijk het langstlevende gezelschap in Nederland met dezelfde artistieke kern: Joan Nederlof en hij, sinds 2009 aangevuld met Lineke Rijxman.

Hun eerste productie, Willem Meisters Leerjaren, baarde al meteen opzien, maar de groep brak echt door midden jaren negentig met CO*STAR, over de verhouding tussen kunst en populaire cultuur, en met Onder controle, dat een megahit werd: "We stonden zes weken achter elkaar in Frascati". Vlak daarna volgde landelijke bekendheid voor een breder publiek met het immens populaire Hertenkamp (36 afleveringen tussen 1998-2000) en TV7, een negendelige televisieserie over 'de gelijknamige commerciële kwaliteitszender', beide voor de VPRO-televisie. 

Pas in die tijd begon Marcel zichzelf te zien als een 'echte acteur': "Ik speelde tegelijkertijd sullige Max in Hertenkamp en een verlopen rockzanger in Oud Geld, totaal verschillende persoonlijkheden. Ik moest constant schakelen, dat vond ik echt kicken. En in Oud Geld speelde ik met 'grote' acteurs, zoals Annet Nieuwenhuyzen en Gijs Scholten van Aschat , dat scheelde ook. "

Inclusief Libelle-publiek

Musters is iemand die moeiteloos 'hoge' en 'lage' cultuur verbindt. Zo heeft hij ook meegespeeld in populaire films als Gooische vrouwen en in de RTL-4 televisieserie Familie Kruys met onder anderen Linda de Mol. Sindsdien is hij een Bekende Nederlander: "Ik vind het meestal wel leuk om op straat te worden herkend, als mensen hun duim opsteken of een aardige opmerking maken. Behalve als ik als Thomas uit Familie Kruys word aangesproken en mensen commentaar leveren op wat ik in mijn winkelkarretje stop, dat is dan weer minder." 

De afwisseling van film en toneel, populair en artistiek vindt hij heerlijk: "Ik vind het ontzettend leuk om, zoals nu met Smoeder, voor een veel breder publiek, zeg maar inclusief het Libelle-publiek, te spelen. Het voelt bijna als volkstoneel." 

Slecht betaald

Rijk geworden is hij er trouwens niet van, zegt hij desgevraagd. "Eigenlijk best gek: vijftien jaar geleden verdiende ik meer dan nu terwijl ik altijd barst van het werk, daar ligt het niet aan. Het is gewoon een slecht betaalde sector, die van de podiumkunsten. En we zijn misschien zelf ook niet zakelijk genoeg. Pas toen Margreet Huizing onze zakelijk leider werd, zijn we bij de Mug gaan nadenken over pensioenen. Binnen het gesubsidieerde circuit is het steeds moeilijker geworden. Niet dat ik wil klagen, ik verdien genoeg om te kunnen leven zoals ik wil en dat is uiteindelijk de grootste luxe die er bestaat. En ik heb bijvoorbeeld ook een aanbod van een bank afgeslagen, waarbij ik anderhalve ton kon verdienen. Ik kon het niet. Ik kreeg al buikpijn als ik eraan dacht."

Diep van binnen

"Voor een film als God Only Knows van regisseur Mijke de Jong is een klein budget beschikbaar; we hebben die film in elf dagen gedraaid. Dat kan alleen maar als je werkt met mensen die je heel goed kent en vertrouwt. Ik speel Thomas, een man die doordraait, een onderzoeksjournalist die verstrikt raakt in gedachten die door anderen als paranoia worden bestempeld. Hij kan de stroom van apocalyptische YouTube-filmpjes niet meer stopzetten. Zijn twee zussen (Elsie de Brauw en Monic Hendrickx) zorgen voor hem, maar verschillen nogal van mening over hoe dat het best kan. Een uitgeschreven script was er niet, veel dialogen werden geïmproviseerd. We hebben de film echt samen ontwikkeld, elke scène moest diep van binnen komen."

New York

Geen klagen dus. Hij gaat af en toe naar Bali om bij te komen, een paar weken naar de Yoga Barn: mediteren, yoga en lekker eten. Al sinds zijn 19de gaat hij minstens eens per jaar een paar weken of zelfs maanden naar New York – hij ruilt dan zijn huis – maar de laatste tijd niet meer: "Het is geen leuke stad meer, er heerst zo'n spanning. De relaxte sfeer is sinds Trump totaal verdwenen. Overal zie je verwijzingen naar Trump, het gaat de hele tijd over zogenaamde politiek. Het is een enge soap daar. Sinds twee jaar heb ik een nieuwe vriend Eddy, een danser uit New York. Hij is Afro-Amerikaans en voor Afro-Amerikanen is het echt niet leuk in de VS en zelfs niet meer in New York. Het is schokkend om te merken hoeveel racisme er nog steeds is. Hij leerde Eddy overigens kennen via internet, om precies te zijn via craigslist. "Ik was in New York en ik had zin in seks, maar niet zomaar met iedereen. Dus ik schreef een uitgebreide post op craigslist, en Eddy reageerde daarop. En nu hebben we al twee jaar een relatie."

'Ik ben een aardiger mens geworden.'

Geheime levens

Internet en seks, dat is niet toevallig ook het onderwerp van Publiek Geheim, een samenwerking tussen de Volkskrant, de Mug, Rutgers Kenniscentrum Seksualiteit, marktonderzoeksbureau Ipsos en Theater Bellevue: "Pablo Cabenda is journalist bij De Volkskrant en een goede vriend van mij. We hadden het vaak over de enorme invloed van internet – met zijn overdaad aan pornosites, dating-apps en cyberseks – en we vroegen ons af of en hoe dat onze beleving van seks heeft veranderd. Pablo maakte een reeks interviews, er is een grootschalige enquête aan verbonden en we gaan er, met mijn vriend Eddy D. Lathan IV (dans) en Christopher Tym (beeld/geluid), iets mee doen in het theater. Hoe het eruit gaat zien weet ik nog niet maar we hebben heel veel materiaal. Bijna iedereen heeft seks – het is uiteindelijk een belangrijke drijfveer voor het handelen van mensen – en bijna nooit wordt er openlijk over gesproken. Internet leert ons veel over de geheime levens van mensen."

Persoonlijk én politiek

Sinds hij geconfronteerd is met een aantal sterfgevallen in zijn nabije omgeving, beseft hij nog sterker dat hij het best druk wil hebben, maar alleen nog met projecten die ertoe doen en/of die hij leuk genoeg vindt. Theatermaken, vindt hij, gaat sowieso altijd over het persoonlijke én het politieke: "Een theatermaker wil altijd wat zeggen met zijn stuk. Het is vreemd dat activisme een bijsmaak heeft gekregen; het is belangrijk om actief te zijn, dat heeft deze tijd hard nodig. Ik heb als homo in Nederland nooit problemen gehad, maar dat kan zo voorbij zijn, dat realiseer ik me terdege. Daarom zet ik in voor lhbtiq'ers, (lesbian, gay, bisexual, transgender, intersex or queer), juist omdat ik het zo goed heb getroffen. Not Only Voices (de naam is een eerbetoon aan Jeroen Willems, die meer dan vijftien jaar de voorstelling Voices speelde) is een platform waar mensenrechtenactivisten uit de hele wereld met elkaar in contact kunnen komen. Dat is heel belangrijk voor me.

Tegelijkertijd moet je oppassen dat je niet gek wordt zoals Thomas in God Only Knows, of cynisch zoals veel mensen. Ik probeer in mijn eigen kleine wereld lief te zijn voor andere mensen en dingen te maken die ertoe doen. Ik probeer het goede te doen." (Uitkrant, juni 2019)