Interview met Jeroen Spitzenberger

Cyrano, een komedie vol muziek, passie en poëzie

De 'droomrol' van Cyrano de Bergerac stond al jaren op zijn verlanglijstje en binnenkort is het zover. In een gloednieuwe, grootschalige productie speelt Jeroen Spitzenberger de charismatische edelman die met zijn charme, geslepen degen en niet te vergeten zijn verbale esprit het wint van alle anderen. Maar ja, die neus….

Wat maakt van Cyrano een droomrol, wat spreekt hem zo aan in de rol? Spitzenberger: Cyrano' stond al heel lang op mijn lijstje. Eigenlijk al sinds ik bij een workshop van regisseur Frans Strijards even kort de rol speelde, misschien wel 25 jaar geleden. Het was een oefening, maar ik voelde meteen: wat een geweldig personage. Deze rol wil ik graag een keer helemaal uitdiepen."

Hij wilde ook graag 'ooit' samenwerken met regisseur Jasper Verheugd: We kennen elkaars werk en dronken af en toe koffie. Het klikte tussen ons en toen bleek dat hij ook 'Cyrano' op zijn lijstje had staan, wisten we genoeg: dat gaan we samen maken."

We spreken elkaar in de lunchpauze van de laatste repetitiedag voor ze echt het theater in gaan. Spitzenberger doet in verbale begaafdheid nauwelijks onder voor die van zijn droomrol. Na drie uur intensief tekst bespreken met het hele team, vertelt hij onvermoeibaar over zijn enthousiasme voor 'Cyrano': Voor mij maakt de combinatie van de virtuoze stijl met een geweldig personage en het tragikomische verhaal het stuk zo ijzersterk. Het is eind 19de eeuw geschreven door de Franse toneelschrijver Edmond Rostand en speciaal voor deze voorstelling opnieuw vertaald door Jibbe Willems. Hij heeft prachtig de balans gevonden tussen de oorspronkelijke hoffelijke, barokke, soms wat breedsprakige taal van Rostand en ons natuurlijke taalgebruik: prozaïsch en waar nodig een tikje plat. Dat maakt het enorm levendig en virtuoos. Jibbe heeft de zesvoetige jamben voor een deel behouden maar ze heel vrij toegepast. Soms is de tekst heel poëtisch, soms voelt het als een rap battle. Het is magie op rijm. In het begin zit een beroemde scène waarin Cyrano beledigd wordt vanwege zijn flinke formaat neus. Wat een slap gedoe, dat kan beter, antwoordt Cyrano dan, om minutenlang los te barsten in de meest creatieve beschimpingen die je maar kan bedenken over een neus, een krankjoreme scheldkanonnade."

Er zit zoveel humor in de tekst. Dat moet ook wel want het verhaal is in wezen nogal tragisch. Sowieso ben ik altijd op zoek naar schakering in mijn spel, naar lichtheid. Humor is een breekijzer: je gaat als toeschouwer open als je moet lachen om een scène. Dan komt de inhoudelijke laag daarna veel meer binnen. 'Cyrano' is eigenlijk poppenkast op heel hoog niveau. Als toeschouwer word je medeplichtig gemaakt. Je loopt wat kennis betreft voor op de personages, je weet meer dan zij. Het 'Pas op, Jan Klaassen, achter je!'-effect, maar dan van hoge kwaliteit."

Het is in wezen een tragisch figuur, vindt hij: Cyrano is een fantast, een dichter, een dromer. Hij is enorm getalenteerd, verbaal virtuoos en ook nog een goede zwaardvechter. Als hij de kroeg binnenkomt, heeft hij binnen de kortste keren alle aandacht en het hoogste woord. Er zit een enorme compensatiedrang in die man, dat vind ik ontroerend. Mensen vinden hem boeiend, maar het enige waar hij op focust is die neus. Hij heeft een gemankeerd zelfbeeld, een minderwaardigheidscomplex, zouden we nu zeggen. Als hij zich niets van die neus zou aantrekken, zou er geen probleem zijn." Hij lacht: Maar dan hadden we geen stuk. Zijn angst is een uitvergroting van wat iedereen wel enigszins herkent, bijvoorbeeld wanneer je net verliefd bent. Hoe kijkt de ander naar mij? Wat voor indruk wil je maken? Ben je bang dat als de maskers vallen de ander je niet meer zit zitten? Dat gevoel beheerst hem, maar dan in extreme mate."

En ja, hij krijgt een forse neus aangemeten: We hebben er wel even over nagedacht maar het hoort zo bij Cyrano. Zonder neus gaat het niet." In deze tijd waarin de perceptie van ons uiterlijk sterk beïnvloed wordt door sociale media en de voortdurende druk om te voldoen aan een ideaalbeeld, is de thematiek van 'Cyrano' misschien wel actueler dan ooit: We hebben het niet helemaal naar het nu getrokken door bijvoorbeeld met selfies te werken. Wel staat er midden op het toneel een grote spiegel waar alle drie de hoofdpersonen zich op een gegeven moment toe moeten verhouden. Het is in wezen een tijdloos gegeven: wat is belangrijker? Wint het karakter het van het evolutionaire voordeel? Uiteindelijk, daar ben ik van overtuigd, is uiterlijk vertoon vaak veel leeg geblaat en wint de inhoud. Absoluut."

QUOTES:

'Het is magie op rijm'

'Er zit een enorme compensatiedrang in die man, dat vind ik ontroerend'

[in kader] Cyrano: het verhaal

De charmante en eigenzinnige meesterdichter Cyrano verbergt zijn grote liefde voor Roxanne omdat hij zich schaamt voor zijn opvallende, lelijke neus. Roxanne is verliefd op de jonge, knappe Christian en dat is wederzijds. Maar Roxanne valt ook op zwier, op mooie taal, op geestige woorden en Christian is een stotterende stuntel. Cyrano stelt voor om in plaats van Christian brieven te schrijven aan Roxanne. Dat werkt geweldig en Roxanne zegt nog veel verliefder op Christian te zijn geworden vanwege zijn prachtige taal en zijn gevoelige hart. Dan komt Christian helaas om in de oorlog. Komt Roxanne ooit achter de waarheid?

[in kader] Jeroen Spitzenberger

Jeroen werkte bij verschillende theatergezelschappen, waaronder Het Nationale Toneel (2007-2015), het Onafhankelijke Toneel en Toneelgroep Amsterdam. Hij speelde in talloze films en televisieseries, zoals Alles is liefde, Keyzer & De Boer, Bumperkleef, Meester Kikker, Stanley H., Advocaten, Spoorloos verdwenen, Gooische vrouwen, Sorry Minister, Bloedverwanten, Divorce en Oogappels. Hij won een Gouden Kalf voor de titelrol in Het jaar van Fortuyn. In de nieuwe serie Haantjes speelt hij een van de hoofdrollen.

Theater/ Margriet Prinssen / Bos Theaterproducties / 'Cyrano' / Regie: Jasper Verheugd / Spel: Jeroen Spitzenberger, Shelley Bos, Keanu Visscher, Rian Gerritsen, Rein Hofman, Finn Poncin, Sem Konijn, Inonge Jante Stekelenburg, Julie-Anne Sikkens, Daan Karstens / Tournee 14 maart t/m 13 juli, oa Den Haag, 26 en 27 maart; Delft, 3 april; Haarlem, 4 en 5 april; Purmerend, 16 april; Zaandam, 14 mei; Den Helder, 3 juni; Alkmaar, 6 juni; Hoorn 7 juni; Leiden, 14 juni; Amsterdam, 6 t/m 13 juli; Meer informatie: https://www.bostheaterproducties.nl/producties/cyrano/

(Mediahuis, 13 maart 2025)