Toneelschuur Producties, Internationaal Theater Amsterdam / Hamlet en Ophelia

Interview Mateusz Staniak

'Waarom zijn wij zo gefascineerd door destructieve relaties?'

Punkrocklegendes, geliefden en junkies Sid Vicious en Nancy Spungen spelen Hamlet en Ophelia in een experimentele film. Het draaiproces wordt steeds moeilijker als de grens tussen realiteit, film en trip vervaagt. Het debuut van Mateusz Staniak bij Toneelschuur Producties wordt een rauwe, muzikale voorstelling over waanzin en werkelijkheid.

Staniak groeide op in Polen en was net begonnen aan zijn studie theaterwetenschap en filosofie toen hij zich realiseerde: ik wil niet lezen over theater maar zélf theater maken. De regieopleiding in Amsterdam paste hem als een handschoen en Nederland kende hij al redelijk goed omdat zijn ouders er vaak op vakantie gingen bij vrienden. Hij lacht: "Ik ben groot geworden met ontbijtkoek en de Efteling."

In Hamlet en Ophelia komen veel lijnen bij elkaar, zoals Staniaks fascinatie voor de donkere kanten van de mens, voor waanzin en destructiviteit, voor technische hoogstandjes, voor film, en van de liefde voor mooie taal en harde muziek. Het begon ermee, vertelt hij een week voor de eerste try-out, dat hij een voorstelling wilde maken over destructieve liefdesrelaties zoals die tussen Sid Vicious en Nancy Spungen. Hij zag overeenkomsten met het verhaal van Shakespeares Hamlet: "Hamlet speelt dat hij gek is om de realiteit te ontmaskeren; Sid Vicious wordt in een bepaalde rol geduwd. Nancy wilde graag beroemd worden en ze werd een icoon door haar vroege dood, Ophelia dankt haar roem ook uitsluitend aan de combinatie: waanzin en jong sterven. Plat gezegd: voor vrouwen was dat het enige scenario in die tijd. Hoe verschillend de verhalen ook zijn, overeenkomsten zijn er ook, zeker in het omgaan met de werkelijkheid, de waanzin en de zelfkant. Toen realiseerde ik me dat Hamletmachine, het roemruchte stuk van Heiner Muller, precies daarover gaat." Voor zijn nieuwe voorstelling gebruikt hij Hamletmachine als basis, aangevuld door videofragmenten uit het woeste leven van Sid en Nancy en improvisatiefragmenten van de vier acteurs.

Een andere inspiratiebron vormde voor hem het werk van de Britse kunstenaar Gavin Turk, wiens oeuvre draait om de vraag naar de waarde, echtheid en originaliteit van kunst. "Pop is een sculptuur van hem, een wassen beeld waarin Turk zichzelf afbeeldt als Sid Vicious die de pose aanneemt van Elvis, de King of Pop, in het bekende werk van Andy Warhol. Het zijn lege beelden van kunstenaars of popsterren die succes hebben en glamour uitstralen. Voor mij gaat het ook over de gladheid van de commercie. In onze maatschappij ontwikkelen we steeds meer procedures om alles glad te laten verlopen, conflictloos, terwijl een conflict aangaan juist een belangrijke stap vooruit kan betekenen."

"In wezen gaat de voorstelling ook over onszelf: we spelen allemaal een rol, de hele dag door. In hoeverre ben je jezelf en in hoeverre val je samen met je 'personage' of met wie of wat je wil uitstralen? Sommige mensen kunnen zichzelf niet in de realiteit plaatsen, ze maken zichzelf liever kapot. Waarom vinden wij die destructiviteit en die extreme wereld zo fascinerend? In hoeverre kunnen Sid en Nancy ontsnappen aan datgene wat ze afzweren? Ik ben gefascineerd door de mogelijkheid om de werkelijkheid opnieuw uit te vinden door middel van theater."

(Haarlems Dagblad, 23-5-2023)