Stichting Swarte Kunst, de Fiep Westendorp Foundation, De Schuur / Fiep! /

Interview Rieks Swarte

'Kan mijn kleine zusje dat ook? Nou nee!'

Wat is het geheim achter het werk van Fiep Westendorp? Waarom is zij zo waanzinnig goed? Theatermaker Rieks Swarte raakte gefascineerd door de schijnbare eenvoud van haar tekeningen. "Kan mijn kleine zusje dat ook? Het antwoord is: Nee, absoluut niet!"

Swarte is een groot bewonderaar. Hij heeft vroeger al een aantal voorstellingen gemaakt naar aanleiding van boeken van Annie M.G. Schmidt met illustraties van Fiep, zoals Ja Zuster Nee Zuster (1999), Tante Patent (2009) en Jip en Janneke, De Mjoeziekul (2011), dus hij kent haar werk goed.

Ter gelegenheid van de Stripdagen maakt hij nu, in samenwerking met Kim van Zeben, een bijzondere voorstelling/tentoonstelling over haar werk, kortweg Fiep! geheten. Het wordt een 'collegevoorstelling' over tekenen en kijken. In de studio van de Schuur laat hij zien wat hij aan het maken is: een prachtige oude kast, een tafel en nog veel meer, allemaal uitgevoerd in karton, het handelsmerk van zijn legendarische speelgoedvoorstellingen. "De toeschouwers mogen voor en na de voorstelling zelf grasduinen in haar werk", vertelt hij. "Op een aantal grote behangtafels leggen we reproducties neer van haar tekeningen."

Fiep heeft met haar unieke tekenstijl de manier van kijken naar de wereld veranderd, vindt Rieks: "Kijk eens naar de silhouetten die ze gebruikte om Jip en Janneke te tekenen. Het allereerste Jip en Janneke-verhaaltje verscheen in het dagblad Het Parool begin jaren vijftig, dus in zwartwit. Het is zo simpel maar tegelijkertijd weet ze zoveel expressie aan de personages te geven."

In de loop van de tijd veranderen de Jip- en Jannekeverhaaltjes van doelgroep: van 8+ naar kleuters; het worden plotloze verhalen zonder moraal: bij kleuters gaat het vooral om doen. Ook de tekeningen worden schijnbaar steeds simpeler. ,,In Pim en Pom bereikt ze wat dat betreft het hoogtepunt: ze hebben een rond gezichtje met drie rondjes voor ogen en neus. De allereenvoudigste essentie. Bijna zonder enige mogelijkheid tot expressie weet ze toch een wereld tevoorschijn te toveren. Een opvallend gegeven is dat Fiep geen diepte kon zien: ze heeft geniale oplossingen verzonnen om dat gebrek aan perspectief op te lossen."

"Een andere truc, als je het zo mag noemen: ze maakt de bijfiguren heel belangrijk door de hoofdpersoon zo eenvoudig mogelijk te maken. Dat zie je ook bij het Schaap Veronica: het schaap is simpel getekend met een paar lijntjes, terwijl de rest eromheen kleur heeft. Het effect daarvan is dat je als het ware met het schaap meekijkt; je ziet de wereld vanuit haar perspectief."

In de voorstelling geven de makers een inkijkje in haar werk, ze lezen fragmenten voor en er wordt zelfs gezongen: ,,Wie was ze, hoe keek ze, wie waren haar voorbeelden, en wie staan er op haar schouders? Fiep was een enorme beroemdheid in haar tijd en nog steeds worden er geregeld tentoonstellingen over haar werk georganiseerd, reed er tot voor kort een heuse Fiepbus door het land, zijn de boeken nog overal te koop maar is er ook een enorme handel in allerlei afgeleide spullen: van Jip- en Janneke theeserviesjes tot Pluk van de Petteflet-beeldjes en Pim en Pom-knuffels. Haar erfgoed wordt goed beheerd en gelukkig maar. Het is ongelooflijk bijzonder, wat die vrouw voor onze cultuur en voor onze manier van kijken heeft betekend."

(Haarlems Dagblad, juni 2022)