Volgend seizoen speelt Toneelgroep Amsterdam maar liefst honderd voorstellingen in het buitenland en artistiek directeur Ivo van Hove regisseert intussen over de hele wereld, onlangs nog – met veel succes – in Madrid en Londen.

In het kader van het Holland Festival maakt hij nu The Fountainhead, een voorstelling die meteen na haar Amsterdamse première te zien is op prestigieuze festivals in Avignon, Barcelona en Vilnius. Van Hove: "Onze vorm van theater maken maakt internationaal furore. Daar mogen we trots op zijn."

Radicale ode aan het individualisme

Hij las het boek The Fountainhead van de Amerikaanse schrijfster Ayn Rand een paar jaar geleden: "Ik kreeg het van een mij dierbare medewerker, Matthias Mooy. 'Ivo, je moet dit boek lezen', zei hij met klem. Het was een echte pageturner. Ik kon niet ophouden met lezen, beurtelings vervuld van weerzin en van bewondering. Ik zag er meteen een toneelstuk in, onder andere vanwege de tegenstelling tussen twee van de hoofdpersonages: Howard Roark (Ramsey Nasr) en Peter Keating (Aus Greidanus jr.). Roark is een eenling, ongenaakbaar, een pure individualist, iemand die geen enkel compromis wenst te sluiten; Keating sluit zich aan bij een groot bureau waar hij met alle winden meewaait en een bliksemcarrière maakt, tot hij uiteindelijk diep ten val komt."

De schrijfster Ayn Rand (1905-1982) keert zich als vluchteling uit de Sovjet-Unie in haar werk resoluut en radicaal tegen het socialisme en alle vormen van altruïsme. The Fountainhead is een geraffineerd opgebouwd boek, waarin twee extreme levenshoudingen tegenover elkaar worden gezet, maar in wezen is het een radicale ode aan het individualisme. Van Hove wil die keuze niet maken: "Ik wil vooral de ambivalentie laten zien. Het boek stelt belangrijke vragen over kunst die actueler zijn dan ooit. In hoeverre moet kunst zich iets aantrekken van de markt? Moet je als kunstenaar je aanpassen of juist niet? Hoe behoud je je integriteit? Wat zijn de dilemma's, de problemen voor een scheppend kunstenaar? Ik laat de verschillende posities zien, die je als kunstenaar kunt innemen. Zoals die van Toohey bijvoorbeeld (Bart Slegers), de grote journalist over architectuur die carrières kan maken en breken, een man die gelooft in sociale architectuur. Hij wordt door Rand uiteindelijk weggezet als een totale gek. Ik laat, terwijl hij zijn ideeën uiteenzet, voorbeelden zien van sociale woningbouw die fantastisch gelukt zijn. Ik wil graag meerdere stemmen tegelijk laten klinken. Ik wil simultaan en polyfoon theater maken."

Modernisme

"Het verhaal speelt zich af in de wereld van de architectuur, dat is ook een aspect dat me aansprak. Architecten scheppen de wereld om ons heen waarin we wonen, dat is zo wezenlijk. In The Fountainhead wordt voortdurend op hoog niveau gefilosofeerd over het bouwen van huizen, wolkenkrabbers, kantoorgebouwen. In de voorstelling speelt het visuele element een belangrijke rol; je ziet op meerdere schermen tegelijk voorbeelden van mooie of bizarre architectuur. Het boek speelt zich af in de tijd van het modernisme, een tijd waarin veel gebeurde op het terrein van de beeldende kunsten, maar ook op dat van de muziek. Eric Sleichim met wie ik ook heb samengewerkt bij Romeinse Tragedies, maakt op basis van muziek uit die tijd, van onder andere Steve Reich, een compositie die live wordt uitgevoerd."

Meeslepend liefdesverhaal

"En dan is het boek behalve een verhaal over het nastreven van idealen en compromisloos leven natuurlijk ook nog een meeslepend liefdesverhaal: een strijd op leven en dood. Dominique Francon (Halina Reijn) is een echte femme fatale, een vrouw die zich niets aantrekt van de heersende mode of moraal, op het eerste gezicht een kille vrouw. En hier", lacht Ivo, "ben ik op mijn eigen terrein, dat van de ingewikkelde liefdesrelaties. Dominique heeft relaties met verschillende mannen, waaronder de steenrijke Gail Wynand (Hans Kesting). Zij verzet zich tegen zijn liefde; ze houdt haar hart voor iedereen gesloten. Uiteindelijk maakt zij een interessante ontwikkeling door: zij ontdekt, uitgerekend via de ongenaakbare Howard Roark, dat mensen wel degelijk tot overgave in de liefde in staat zijn." (Uitkrant, juni 2014)