Toneelschuur Producties / Onder Ons feestdagen special

Interview Nina Spijkers

'Een groot verlangen naar verbinding'

"Het is echt mijn huis. Ik heb er mijn stem gevonden als maker." Nina Spijkers neemt afscheid van Toneelschuur Producties, waar ze vanaf haar afstuderen in 2014 tal van bijzondere producties maakte (zie kader). Haar afscheidsvoorstelling is een reprise van het bejubelde Onder Ons (2022).

In een veelvormige voorstelling – een potpourri van muziek, liedteksten, soundscapes en geluiden, spoken word en absurde humor – schetst Onder Ons een eclectisch beeld van onze samenleving. Een mozaïek van vier eenzame zielen die elkaar niet kennen, letterlijk langs en boven en onder elkaar leven, terwijl ze, hun leven leiden: slapen, eten, werken, uit het raam staren, dansen, lezen, de wasmachine vullen. Die eenzaamheid wordt mooi weergegeven in het ingenieuze decorontwerp van Studio Dennis Vanderbroeck.

Het leidt tot een bijzondere choreografie van parallel lopende werelden die soms net over elkaar heen schuiven, dan weer volledig langs elkaar heen lopen. Af en toe wordt het totaal absurd en hilarisch bijvoorbeeld als ze allemaal tegelijk een appel uit de fruitschaal pakken en beginnen te eten of wanneer ze allemaal peinzend en kritisch zichzelf in de spiegel bekijken. Om beurten fungeren ze als verteller, waardoor je telkens brokjes informatie over de personages krijgt. Er wordt geweldige muziek gemaakt: de vier acteurs zingen – meerstemmig, a capella – prachtige nummers, zoals Into my Arms van Nick Cave. Dat brengt verbinding en troost.

Dat was ook de bedoeling, zegt Spijkers: "We leven in een tijd van ja/nee, voor/tegen. Het is of/of en bijna nooit en/en. We zien een onvermogen tot, maar ook een groot verlangen naar verbinding. Die zoeken we nu juist op als makers. Met elkaar, met het publiek, en met de wereld buiten. Dat doen we door muziek te maken en door er een maaltijd aan te koppelen: er is weinig zo verbindend als samen eten."

Spijkers heeft furore gemaakt met geëngageerde en feministische geïnspireerde voorstellingen zoals het veelgeprezen Het temmen van de feeks (2019) waarin ze de rollen omdraaide: de mannen speelden de vrouwenrollen en omgekeerd. Een simpele ingreep die een nieuw licht wierp op een van Shakespeares meesterwerken. Voor haar is met name ook Ivanov (2017) een belangrijk stuk geweest in haar ontwikkeling als maker: "Daar viel alles op zijn plek en begon ik door te hebben waar mijn kracht ligt."

Ze houdt van het repertoiretoneel, een liefde die tot haar verdriet steeds minder gedeeld lijkt te worden. "Toneelschuur Producties is een van de weinige plekken die ruimte biedt om het repertoire te onderzoeken en er nieuwe vormen voor te bedenken. Ik ben altijd heel erg gesteund in mijn zoektocht, zeker door Loesje Riethof (tot 2022 Hoofd Toneelschuur Producties) die me heel dierbaar is geworden. Niet alles is even goed gelukt. Zo is de voorstelling Geluk (2018) absoluut niet geworden wat ik voor ogen had maar ik heb er wel ongelooflijk veel van geleerd. Zonder die ervaring had ik Onder ons nooit kunnen maken. In de Schuur heb ik de ballen verzameld om de dingen te doen die ik niet durfde."

Nina Spijkers

Nina Spijkers (1988) is sinds haar afstuderen aan de Regieopleiding in Amsterdam in 2014 als maker betrokken geweest bij Toneelschuur Producties waar zij onder andere de voorstellingen Don Carlos, Ivanov, Het Temmen van de feeks en Onder Ons maakte. Ze regisseerde ook onder meer Minis Plus van Hadewych Minis; bij Het Nationale Theater Coriolanus, bij Theater Oostpool Laura H. en bij Bos Theaterproducties Dangerous Liaisons en De avond is ongemak; Dit voorjaar maakte ze haar internationale operadebuut met Die lustigen Weiber von Windsor bij de Volksoper in Wenen.

Op stapel staat de epische muziektheatervoorstelling Het Achtste Leven (voor Brilka), naar de gelijknamige roman van de Georgische schrijfster Nino Haratischwili bij Theater Oostpool, te zien op 19 en 20 april in de Stadsschouwburg.

Spijkers: "Het wordt een marathonvoorstelling: de hele geschiedenis van de twintigste eeuw, gezien door de ogen van vrouwen. Muziektheater met geweldige acteurs. Een megalomaan project maar zo bijzonder. Ik kijk er enorm naar uit."

(Haarlems Dagblad, 15-12-2023)