Interview Princess Isatu Hassan Bangura en Vincent Rietveld

Een herdenkingsdienst voor de natuur

'We wilden het nu eens hebben over de schoonheid van de natuur in plaats van voorstellingen te maken over de klimaatcatastrofe. En dan kom je als vanzelf uit bij de romantische dichter William Wordsworth', zegt Vincent Rietveld.

De nieuwe voorstelling van De Warme Winkel is weer totaal anders dan anders, al is dat laatste misschien wel een wezenskenmerk van het gezelschap. Vincent Rietveld, kernlid van DWW, speelt de voorstelling samen met Princess Isatu Hassan Bangura (winnaar van de Theo d'Or 2024, zie kader).

In de lunchpauze na een repetitie in theaterbroedplaats De Sloot (nabij station Amsterdam Sloterdijk) spreek ik de makers. Het is een week of anderhalf voor de eerste try-out in Groningen waar de voorstelling in première zal gaan. Ze zijn net in de zogenaamde montageperiode beland; na de 'veilige' repetities in de studiosetting komt nu alles erbij: decor, licht, kostuums, muziek, techniek.

Als ik binnenkom, komen Rietveld en Bangura net terug van een overleg met eindregisseur Zephyr Brüggen. 'We hebben besloten het concept aan te passen', vertelt Vincent: 'Het dreigde te veel een toneelstukje te worden. We willen het rauwer hebben, meer als een serie acts. We hebben een iets ander concept bedacht waarbij we de voorstelling zien als een soort herdenkingsdienst voor iemand die is overleden, in dit geval de natuur.'

Ze repeteren een paar keer de 'scène van de kapokboom'. Midden op het speelvlak staat een scherm op een draaischijf. De spelers staan elk aan een kant van het scherm waarop ze met grote steken iets borduren. Zo nu en dan wordt de naald door de stof heen gestoken en gaat de ander verder. Ze proberen uit hoe het werkt als de draaischijf wat later begint of wat eerder stopt; ze kijken wat beter werkt, naar het publiek spreken of naar elkaar. Fascinerend om te zien hoe met kleine ingrepen de scène steeds sterker wordt.

Tijdens de lunch vertelt Rietveld hoe het idee voor de voorstelling is ontstaan: 'We hebben vanuit De Warme Winkel al tig voorstellingen gemaakt over de klimaatcatastrofe: een trilogie waarin we mogelijke antwoorden onderzochten op het probleem van de overbevolking en afgelopen zomer nog Het Zomeroffer waarin mensen hun auto konden offeren. Allemaal stukken die het klimaat als een probleem benaderden.

Inmiddels hebben we de 1.5 graden opwarming bereikt. Tien jaar geleden hoopten we nog dat het tot het eind van de eeuw zou duren voor we dat zouden bereiken en nu is het al zover. Dat is natuurlijk verschrikkelijk en dramatisch. In plaats van dat (opnieuw) te gaan vertellen, wilden we het anders aanpakken. We willen iets moois maken, we willen de schoonheid van de natuur bezingen. Misschien heeft dat meer impact.'

Hij wilde al langer samenwerken met Princess: 'Ik zag haar afstudeervoorstelling middenin coronatijd en dus online, en dat was meteen het allerbeste dat überhaupt in die hele coronatijd gemaakt is. Sindsdien heb ik haar gevolgd en gevraagd om een keer te komen praten.'

Princess: 'We zijn uit eten gegaan en dat klikte wel. Ik was onder de indruk van de speelstijl van De Warme Winkel maar ik vond het ook spannend. Vincent en ik zijn zo verschillend in alles: de voorstellingen die we maken, hoe we denken, in leefstijl. Maar ik was ook meteen getriggerd en nieuwsgierig hoe zo'n samenwerking eruit zou zien.'

Ze hebben samen een nieuwe vertaling gemaakt van de ideeën van Wordsworth. Vertalen is sowieso een issue in de voorstelling: Engels en Nederlands wordt door elkaar gebruikt. Princess: 'Ik werk en denk in het Engels. Ik ben vanuit Sierra Leone, vroeger een Britse kolonie, naar Nederland gekomen. Ik heb natuurlijk wel Nederlands geleerd op de middelbare school maar op de Toneelacademie in Maastricht hoefde ik geen Nederlands meer te praten. Voor mijn gevoel beperkte dat me namelijk heel erg.'

'We zijn in veel opzichten totaal verschillend', zegt Vincent 'Dat maakt het ook spannend: vrouw, man; zwart, wit, 'oud', jong. En we hebben een totaal andere achtergrond. Mijn idee over 'natuur' is gevormd door mijn jeugdjaren op de Utrechtse Heuvelrug; die van haar in Sierra Leone, in de buurt van Freetown. Sowieso is ons idee over natuur natuurlijk anders dan hoe de romantici er rond 1800 naar keken. Het is een interessante tijd, de romantiek, waarin de belangstelling voor de natuur toeneemt. Onderzoekers zoals Alexander von Humboldt vonden dat wetenschap niet kon bestaan zonder kunst en poëzie. Dat is voor ons een grote inspiratiebron.'

Voor Princess gaat het verheerlijken van de natuur, zoals dat in de romantiek gebeurde, gepaard met gemengde gevoelens: "Het zijn de Britten geweest die zich de natuur in mijn land hebben toegeëigend en vernietigd. Dat levert ook een verscheurd gevoel op: waarom moet ik me bezighouden met verdriet of wanhoop over de klimaatramp terwijl zij mijn land, mijn natuur aan het plunderen waren.'

'Dat heeft ook weer te maken met het kijken naar de natuur als een esthetisch fenomeen waarvan je kan leren en genieten', voegt Vincent toe. 'Ergens is iets misgegaan in de verhouding tussen de mens en de natuur. Met het afstand nemen van de natuur en het maken van een scherp onderscheid tussen de mens (de overheerser) en de natuur (dat wat overheerst moet worden), is het probleem begonnen.'

In de scène van de kapokboom wordt stilgestaan bij de schoonheid ervan. Mooi om te zien hoe ze behalve in woorden en muziek op het scherm ook al bordurend een ode aan de kapokboom maken, enigszins onbeholpen, met grote steken.

Princess: 'In de voorstelling knippen we ons T-shirt – van katoen – in stukjes en naaien die vast aan het canvas. Hoe meer het beeld transformeert, des te meer transformeren wij. We zijn nog op zoek naar de uiteindelijke vorm, we hebben heel veel acts, waaruit we moeten kiezen; de voorstelling ademt veel vrijheid. Tot nu toe zijn wij Princess en Vincent die rouwen om wat er verloren dreigt te gaan.'

[in kader] Princess Isatu Hassan Bangura

Princess Isatu Hassan Bangura (1996) studeerde in 2022 af aan de Toneelacademie Maastricht, als performance artist. Ze won in 2024 de Theo d'Or voor de meest grensverleggende podiumprestatie met Great Apes of the West Coast van NTGent, Via Zuid en Likeminds. Ze wordt geroemd om haar 'gave om een compleet universum te bouwen' en 'meerduidig en associatief' spel.

[in kader] William Wordsworth

De titel is ontleend aan het gelijknamige gedicht van de Engelse romantische dichter William Wordsworth, geschreven in 1802. Het gaat over een wandeling langs het strand die de dichter maakte in het gezelschap van zijn dochter. Het is een rustige zomeravond, zonder veel wind; de zon staat op het punt onder te gaan.

Theater/ Margriet Prinssen / De Warme Winkel / A beauteous evening, calm and free /Concept, tekst en spel: Princess Isatu Hassan Bangura en Vincent Rietveld/ Eindregie Zephyr Brüggen / Tournee: oa Haarlem, 28 en 29 jan; Utrecht, 30 jan t/m 1 feb ; Amsterdam, 11 t/m 15 feb en 21, 22 mrt; Den Haag, 18 en 19 feb; Almere, 1 mrt; Leiden, 4 maart; Amstelveen, 5 mrt / Meer info: dewarmewinkel.nl

(Mediahuis, 23 jan 2025)