Tg Ilay / Salomonsoordeel /

Interview Ilay den Boer

'We zijn allemaal medeverantwoordelijk'

Hij noemt zichzelf eerder documentairemaker dan theatermaker. Met hart en ziel stort Ilay den Boer zich op de veelal maatschappelijke onderwerpen waarover hij al sinds 2011 uiterst persoonlijke voorstellingen maakt. De komende tijd is zijn Salomonsoordeel op diverse bijzondere plekken in Haarlem te zien.

Ilay den Boer speelt zijn actuele voorstellingen op de gekste plekken: in voetbalkantines, bij het Leger des Heils of op kantoor. Met Het Beloofde Feest maakte hij een bekroonde zesdelige theaterreeks over zijn geboorteland Israël. Zijn voorstellingen zijn vrijwel altijd gebaseerd op confrontaties met vraagstukken waar hij tegenaan loopt. Vanuit een persoonlijke verontwaardiging of nieuwsgierigheid gaat hij vervolgens op onderzoek. In dit geval duurde dat letterlijk een paar jaar.

Het begon allemaal met een simpele vraag van collega-theatermaker Adelheid Roosen: of hij mee wilde werken aan een project in een asielzoekerscentrum. Al meteen liep hij tegen een aantal complexe vragen op. Om antwoord op die vragen te vinden, besloot hij dieper in de wereld van een azc te duiken. Hij werkte er een aantal maanden als maatschappelijk werker. "Elke dag kreeg ik zoveel vragen waar ik geen antwoord op kon geven. Tegelijkertijd raakte ik bevriend met Hassan, een van de bewoners van het azc. Zijn aanvraag werd afgewezen door de IND en ik begreep niet waarom. Ik zag hem zichzelf steeds meer opvreten van woede, wanhoop, angst en frustratie. Toen ik me probeerde in te lezen in de wereld van de asielprocedure, kon ik er zelf ook geen chocola van maken."

Hij klopte aan bij de IND. Het kostte hem een jaar om een afspraak met de directie te maken. Uiteindelijk leidde dat gesprek ertoe dat hij zelf de opleiding tot junior hoor- en beslismedewerker bij de IND ging volgen, onder begeleiding van mentor Peter. "Dat heeft veel teweeggebracht. Ik leerde procedures beoordelen en interviews doen met vluchtelingen. Peter leerde me zo 'objectief' mogelijk te kijken. Je wordt al heel snel geraakt door de vaak schrijnende verhalen. Ik leerde dat de procedures niet aan elkaar hangen van willekeur, integendeel. Het zijn gedegen onderzoeken, die gedaan worden door gewetensvolle medewerkers met een hele zware en ingewikkelde taak."

Hij begreep nu beter waarom Hassan was afgewezen: "Dat was een eyeopener maar ook een schok: Op grond van welke criteria maakte ik als vriend een andere keuze dan als ambtenaar? De procedure geeft geen antwoord op een aantal fundamentele vragen. Hoe kan je verwachten dat iemand die gevlucht is uit een vaak dictatoriaal regime en geleerd heeft dat de overheid corrupt is en geen mens te vertrouwen, vertrouwen heeft in onze ambtenaren, in ons rechtssysteem? En in hoeverre kan de IND echt vanuit objectiviteit kijken naar de aanvrager?"

In de voorstelling die hij maakte naar aanleiding van zijn ervaringen, neemt hij het publiek mee in de zwaarwegende keuzes die gemaakt moeten worden. In de woonkamervoorstellingen speelt hij solo, bij de grotere voorstellingen, zoals die in de Haarlemse Rechtbank, spelen ook (de 'echte') Hassan en Peter mee. Inmiddels heeft hij al voor de meest diverse groepen – van linkse activisten tot de jongerengroep van Forum voor Democratie – zijn voorstelling gespeeld. Salomonsoordeel is inmiddels zelfs onderdeel van de opleiding voor nieuwe ambtenaren bij de IND: "Ik vind het super interessant om met steeds nieuwe perspectieven te kijken naar iets wat zo belangrijk is voor onze democratie. We zijn als Nederlands burger allemaal verantwoordelijk voor de omgang met vluchtelingen. En bijzonder dat de Schuur ons project nu omarmd heeft: dat biedt weer nieuwe mogelijkheden."

(Haarlems Dagblad, mei 2022)